تیوال سینما | اخبار | جواد طوسی: با وجود فضای نامنعطفی که درباره فرهنگ هست، ساختن چنین مستندهایی جای تقدیر دارد
S3 : 12:12:29
جواد طوسی: با وجود فضای نامنعطفی که درباره فرهنگ هست، ساختن چنین مستندهایی جای تقدیر دارد | عکس

آئین رونمائی فیلم مستندبلند« درآستانه بامداد» به تهیه‌کنندگی و کارگردانی «مختارشکری پور»، درباره آثار و عملکرد"احمد شاملو" درحوزه‌های مختلف فرهنگی، با حضورجواد طوسی، ستاره اسکندری و مختارشکری پور درخانه گفتمان شهر(وارطان) برگزارشد.

ستاره اسکندری، بازیگر برجسته تئاتر، سینما وتلویزیون، که دربازسازی پرده ای ازنمایشنامه " آنتیگونه " اثر"سوفوکل" با ترجمه"احمد شاملو"  با"مختار شکری پور"درمستند«درآستانه بامداد» همکاری داشته است، قبل ازنمایش فیلم به ارائه سخنانی پیرامون لزوم حمایت ازاین قبیل فیلم ها درفضای اقتصاد محور و ابتذال گرای سینمای امروز ایران اشاره کرد و گفت: وقتی که آقای شکری پوراین پیشنهاد را به من داد، بازی در این مستند را پذیرفتم چون فکرمی کنم درفضایی که سینمای ما اقتصاد محورشده و ساخت فیلم های مبتذلی هم تا حدودی درآن رواج پیدا کرده است، باید ازاین قبیل فیلم ها حمایت کنیم.
ستاره اسکندری با اشاره به آشنایی دیرینه خانوادگی اش با احمد شاملو به خاطردوستی میان مرحوم پدرشان با شاملو اظهارکرد: من جدای ازاین ارتباط همواره خانوادگی، افتخاراین را داشته ام که شاهد به دنیا آمدن سه شعرشاملو بوده ام که یکی ازآنها نیز به زنده یاد پدرم"عبدالواحد اسکندری " تقدیم شده است. این بازیگرسرشناس درادامه به دوراندیشی وهراس شاملو و اخوان درخصوص رواج ابتذال و گرفتن موضعی جدی برعلیه ابتذال درشعرهای شان هم اشاره و خاطر نشان کرد: حس مسئولیت پذیری شاملو نسبت به جامعه بسیارزیاد بود! همین طور نیما، فروغ فرخزاد، مهدی اخوان ثالث و منوچهر آتشی هم نگاهی بسیارجدی و مسئولیت پذیری ویژه ای نسبت به جامعه داشته اند! درست است که  این نوع نگاه متعهدانه شان، برخاسته از تجربه زیستی شان است اما قدرت نگاه آنها درمقایسه با نگاه امروزین بسیارقدرتمندانه و متهعدانه تراست؛ چهه دردنیای شاعری و چه دردنیای بازیگری!
ستاره اسکندری با اشاره به غلبه دنیای مجازی بر واقعیت های عینی درجامعه امروز اظهار داشت: این دنیای مجازی باعث عوض شدن ذائقه ها شده و ذهن ها را از کتاب دور کرده است و به سمت زرد نگاه کردن وزرد دیدن همه چیز سوق داده است.  
این هنرمند درادامه به موضوع نبودحافظه تاریخی نزد ایرانیان که شاملو آن را برجسته کرد اشاره نمود و گفت: گویی که مقرر شده حافظه‌ای برای گذشته‌ خوب خود و خاطراتی این چنین از شعرای معاصر ارزشمند مان نداشته باشیم، چرا که عادت کرده ایم همه چیز را زرد ببینیم و قضاوت کنیم و دنبال این باشیم که دیگران چه کرده اند و چه نکرده اند. این بازیگر سرشناس دراین باره ادامه داد: دیگر فرهنگ مسئولیت‌پذیری و احساس مسئولیت جمعی در قبال موضوعات اجتماعی نداریم و با شیوع این فرهنگ اخلاقی، با یکجور خودزنی جمعی، هم خویش و هم جامعه را ازمزایای دنیای مجازی نیز محروم کرده ایم و با این خط مشی، ذهن‌ها را از مواجهه عقلانی در امورات دور کرده ایم!
جواد طوسی، نویسنده و منتقد برجسته سینما، نیزپس ازنمایش فیلم به نقد و بررسی مستند یادشده پرداخت و خاطر نشان کرد: با وجود فضای نامنعطفی که درباره فرهنگ هست و این مقوله درحاشیه و انزوا قرار گرفته است، همین قدرکه افرادی مثل مختار شکری پور به ساخت سه گانه ای درباره نقطه ای وام گرفته شده از ادبیات رفته اند جای تقدیر دارد.طوسی سپس گزینش و چینش مصاحبه شوندگان توسط کارگردان این اثر را سنجیده و تکثرگرایانه دانست وگفت: این افراد، نسبتی عینی تر درجهت شناخت احمدشاملو دارند و مشخص است که انتخاب آنها مبتنی بر تحلیل و تعاملی دراین خصوص بوده است.
این منتقد پیشکسوت و مسلط به ادبیات، درادامه با اشاره به لزوم مقایسه تطبیقی مستند «درآستانه بامداد» با مستندی که اخیرا از تلویزیون پخش شد خاطر نشان کرد: سازنده این مستند، یک مستند سازجوانی است که تا آنجا من اطلاع دارم؛ سایتی سینمایی دارند که عمدتا نگاه ژورنالیستی خودشان را متوجه سینما می کنند! حالا چه عواملی باعث شده که از این زاویه به چنین شخصیت مطرح وتاریخ سازمعاصر بپردازند، بحث جداگانه ای می طلبد. البته حرف وحدیث هایی هست ولی من نمی خواهم که به سوء تفاهم ها دامن بزنم ولی اینکه شخصی اعتماد به نفسی پیدا می کند که از این منظربه شاملو بپردازد، خیلی جای بحث دارد.
طوسی دراین باره تصریح کرد: البته من خیلی مخالف نگاه نقادانه نیستم. الان هم اگر بخواهیم درکنار جنبه های مثبت مستند شکری پور، نقطه ایرادی با صراحت عنوان کنیم باید گفت که وجوه ستایش آمیز نسبت به شاملو دراین فیلم غالب است.به عنوان مثال، جواد مجابی با یک نگاه محتاطانه به اظهارنظر درخصوص اظهار نظرهایی که شاملو درباره موسیقی سنتی و فردوسی داشتند پرداخته است.
جواد طوسی با اشاره به سهل نبودن ساخت مستندی این چنین درباره شاملو، پرداخت به نقاط قوت و ضعف ها را دراین قبیل موارد لازم دانست و ادامه داد: به قدرکافی شخصیت شاملو در تیررس برخوردهای سلبی قراردارد وساخت و نمایش این قبیل فیلم ها فرآهم نیست و اگر هم باشد، درچنین محیط هایی است که ما با همدیگر فصل مشترک هایی داریم.
طوسی با اشاره به فرآهم شدن نمایش فیلمی برای تخریب شخصیت شاملو دریک کانال پرمخاطب تلویزیونی خاطر نشان کرد: آیا همان رسانه این انصاف را دارد که نسخه خیلی کوتاه تر همین مستند "درآستانه بامداد" از مختارشکری پور را نمایش دهد؟ ! خب، وقتی پاسخ منفی هست، نشان می دهد که ما هنوز درشرایط غم انگیزی به سرمی بریم که انتخاب ها  و تحلیل ها و پیچیدن نسخه ها به صورت گزینشی است. بدون درنظر گرفتن حق دفاعی هم ازناحیه خود آن شخص، اگردرقیدحیات باشد یا نه؟! و اگر درقید حیات نباشد، افرادی که به علت به او گرایش داشته و دلایل متقاعد کننده ای و تعلق خاطری دارند؛ تریبونی برای ارائه نگاه تحلیل گرخودشان داشته باشند.
جواد طوسی درادامه یکسویه نگری را باعث قرارگرفتن دروضعیتی انفعالی عنوان کرد و گفت: اگراین پاتوق های محدود هم نباشد، چگونه می توانیم مقداری خودمان را تخلیه کنیم و ثبت و ضبطی ازضایعات و تلفات دوران مان داشته باشیم. وی دراین باره افزود : من مستند "قدیس" را ندیده ام ولی بسیاری ازدوستانی که فیلم آقای لامعی را دیده اند؛ براین عقیده اند که نسخه کامل آن، به مراتب نگاه یکسویه نگرانه تری تا رسیدن به آن تعادل و واقع بینی لازم را دارد! دیگرنمی دانم که این دفاعی که ایشان درفضاهای مجازی و موقعیت های مختلف از فیلمش می کند؛ مبتنی برچه دلایل متقنی هست؟! 
جوادطوسی درادامه به نقد مستند "درآستانه بامداد" پرداخت و گفت: حالا که "مختارشکری پور"می خواهد با کامل ترکردن مستند دیگری که درباره شاملو ساخته، تریلوژی یا سه گانه اش را دراین خصوص تکمیل کند، باید درتدوین آن وسواس بیشتری داشته باشد.وی ادامه داد: اثرسینمایی، چه مستند و چه داستانی، زمانی می تواند پالوده شود که حشو و زوائد را هنگام تدوین و راف کات زد تا موجزتر و دیدنی تر باشد.طوسی مرحله تدوین یک فیلم را بسیار با اهمیت دانست و گفت: فیلمسارباید شیفتگی و علایق و سلایق خودش را کناربگذارد و کمی بی رحمانه تر و واقع بینانه تر با اثرش مواجه شود و بپذیرد که کوتاه ترشدن منطقی یک اثر، به مراتب ازیک اطناب افراطی بهتر و پذیرفتنی تراست.
این مستندساز که اخیرا مستند او درباره "مسعود کیمیایی" با عنوان "قهرمان"درگروه هنر وتجربه اکران شد، قسمت هایی ازمستند درآستانه بامداد را اضافه دانست وگفت: این مستند می توانست کوتاه ترازاین باشد.درجاهایی، حرف های مصاحبه شوندگان نیز اشتراکاتی دارد و انگارکه یک نقطه نظر درتحلیل سبک شاعرانگی شاملو را دارند تکرار می کنند که شکری پور می توانست در همفکری با تدوینگرش کوتاه تر کند و یا اگرحرف ناگفته دیگری بوده، جایگزین می کردند.
وی درادامه با اشاره به برخی ازنماهایی که درلابلای گفتارها می آید گفت: دراثری که سوژه محوری متشخصی چون شاملو دارد، آوردن این قبیل نماها توجیه پذیرنیست.مثلا تصویر یک درخت خرمالو یا چرخیدن بیش ازحد دوربین درخانه شاملو و همسرش آیدا ! این قضیه با پرداخت به متریال های دیگری می توانست رفع شود.
طوسی درادامه به پرداخت نه چندان زیاد این مستند به نگاه ایدئولوژیک آرمان گرایانه و عدالت خواهانه شاملو، نه نگاه ایدئولوژیک منفی و به بایگانی تاریخ ملحق شده ای که درتأیید قدرت است اشاره کرد و گفت: فکرمی کنم پرداخت به آرمان گرایی شاملو و هم نسلانش، که نسخه انکار ناپذیر تاریخی زمانه خودش بخصوص درطیف روشنفکر بوده است، حلقه مفقوده فیلم است هرچند که درجاهایی کم و بیش به آن پرداخت شده است.وی افزود: ازنقاط شاخص شعرشاملو، نفی قدرت و تقدیر ازآزادی و انسان منشی است. طوسی با اشاره به دوران جوانی خود درمقطع دبیرستان گفت: درجمع های ناهمگونی دردوران دبیرستان که یکی شریعتی می خواند و یکی آل احمد و یکی همسایه های احمد محمود، بیشتر ازسایرین، شعرهای شاملو را می خواندیم. درکنار تصنیف های ویگن و فرهاد، عصرهای مان را با شعرهای شاملو پرمی کردیم. یک حال خوش پبدا می کردیم؛ یک دوپینگ و یک واکنش معترضانه بود! به عنوان مثال شعر: درقفل درکلیدی چرخید ... یا شعر وارطان را می خواندیم.
طوسی درادامه به تصویرگرایی عالی شعرهای شاملو اشاره کرد و گفت: شکری پو رمی توانست به این تصویرگرایی توأم با لحن ایدئولوژیکی که درشعرهای شاملو مشهود است، بیشتر بپردازد. ایماژهای تصویری که درشعرشاملو وجود دارد مثل آن شعر: بر زمینه سربی صبح سوارخاموش ایستاده است / و یال بلند اسب اش درباد پریشان می شود... نمونه این قبیل شعرها هستند. این ذهن سیال شاملو ،چنان ما به ازایی تصویری دارد که ظرفیت تبدیل همین شعربه یک فیلم کوتاه هست. اینها می تواند نقاط مشخص شعرشاملو را مطرح کند و تبدیل به منابعی آرشیوی هم بشوند.
طوسی پرداخت به پل ارتباطی بین اشعارشاملو با موسیقی، که تا حدودی دراین فیلم هم به آن پرداخت شده است، را یکی دیگر ازنقطه عطف های کارشاملو دانست و گفت: این خصیصه به جنبه های ریتمیک شعرشاملو بازمی گردد که متفاوت ازشعرشاعران هم عصرشاملو است و استعداد لازم وجه موسیقایی را دارد و آهنگسازانی چون بابک بیات و فریدون شهبازیان روی آنها کارکرده اند. شکری پورمی توانست دراین زمینه به سراغ آهنگسازی چون «اسفندیارمنفردزاده» برود و ارتباطی تصویری با او پیدا می کرد و درباره این خصیصه از شعرشاملو با وی صحبت می کرد.وی به کاسِتی که منفردزاده با شاملو دردوران مدیریت احمدرضا احمدی برکانون پرورش فکری کودکان ونوجوانان کارکرد نیز اشاره کرد و گفت: منفرد زاده، روی شعرهای حافظ و خودشاملو کارکرد و یادم است که ما درهمان دوران ازاین کاست برای اجرای تئاتری استفاده می کردیم.
طوسی به دوران فعالیت روزنامه نگاری شاملو هم اشاراتی داشت واز ترجمه ها ومطالب و طراحی های هنرمندانه پروسواس شاملو درمقام سردبیرمجلاتی چون خوشه و کتاب جمعه و کتاب هعفته سخن گفت.
طوسی درپایان سخنانش فصل های ابتدای و انتهایی مستندشکری پور را بسیارمثبت ارزیابی کرد و گفت: دقت و وسواس و لحن تصویری دراین فصل ها بیشتراست ولی جا داشت که ازلحاط زمانی تقلیل پیدا کنند.طوسی افزود: دراینجا کارگردان افتتاحیه ای مبتنی برتصویرجهت جذب مخاطب آورده و درفصل پایانی نیزیک وداع و پایان بندی مناسب آورده است که می توانست به جای آن موتیف  و عنصر تکرارشونده شمع ها دریک ظرف، که به نوعی با آیدا نیزدرهم آمیخته می شوند، بیاورد. کاش تمهیدی می اندیشید که دربین قسمت های شروع و پایان سایرفصل ها نیز با پاساژهایی موسیقایی وتصویری به هم وصل شوند.
مختارشکری پور کارگردان مستند «درآستانه بامداد» درادامه ضمن قابل پذیرش خواندن نقطه نظرات وپیشنهادات طوسی خاطر نشان کرد: دراینکه فیلم باید کوتاه ترمی شد شکی نیست و حتی نسخه اولیه آن هم حدود ۲۰ دقیقه ای کوتاه تر ازاین بود ولی بخش هایی چون تششیع جنازه شاملو و سخنان شاعران خارجی، که ازویدیویی با عنوان ترانه آبی با اجازه     سازنده اش برداشته ام، را دراین نسخه شبکه خانگی اضافه کردم. سخنان "شیرکو بی کس" شاعربزرگ کرد را هم به خاطرتعلق خاطرشخصی به این شاعر و هم مهم بودن سخنان وی و دوستی ایشان با شاملو اضافه کردم که خیلی هم دربافت اثرنشسته است ولی فیلم را بلندترکردند. برخی ازاین مواردی هم که آقای طوسی اشاره کردند درفیلم قبلی من "پرواز دردایره حضور" که در باره زندگی وشخصیت شاملو است آمده است . مثل آن نگاه ایدئولوژیک شاملو که اشاره کردند که دردو فصل با عناوین "شاملو ومردم" و "شاملو و کنش ها و واکنش های اجتماعی" به آن پرداخته ام منتهی از زاویه دید خودم و براساس متریال های محدودی که داشتم.
شکری پور با اشاره به کمبودمواد تصویری و صوتی مناسب و پخش نشده اعم ازفیلم و عکس و صوت ازشاملو گفت: ساختن فیلم مستند پرتره هرشخصیت، مستلزم حضورخود شخصیت، دسترسی به مواد تصویری و صوتی لازم ازآن شخصیت و آثارش و بازبودن دست مستندسازدرپرداخت به وجوه مختلف آن شخصیت است.من نه تنها سوژه ام درغیاب بود بلکه متریال لازم برای پرداخت به آن را دراختیارنداشتم و خیلی ازمتریال هایی هم که داشتم، کیفیت لازم را نداشتند و درجاهایی به ناچار و بنا به ضرورت ازآنها اسفاده کردم . مثل تصاویرتشییع جنازه یا آن فیلمی که شاملو پاسخ معترضان به بحث فردوسی را درسخنرانی اش می دهد. پی گیری های زیادی هم برای به دست آوردن متریال کردم ولی دراین زمینه ضمن همکاری های بسیارزیاد و بی دریغ خانم آیدا با فقری اساسی در برخی از مباحث روبرو بودم.
شکری پوردرادامه به عدم توان مالی درساخت این مستندها اشاره کرد وگفت: اگردوستانم درتهیه دوربین به من کمک نمی کردند، قادر به ساختن این فیلم ها هم نبودم. وی گفت : ازلحاظ تهیه دوربین و صدایی معمولی هم درمضیقه بودم چه برسد به امکانات مناسبی که برای باسازی شعرها لازم بود. حتی اقداماتی هم دراین زمینه کردم و طرحی روی شعر "رکسانا"، که به نوعی پیش درآمدی ذهنی درشعرشاملو برای حضورآیدا درزندگی اش است، نوشتم که قراربود "مهتاب کرامتی" درآن حضور داشته باشد ولی درگیربازی درفیلم های دیگری شد و انجام آن میسرنشد.
این مستندساز درادامه به ابعاد وسیع کاری شاملو درزمینه های مختلف ادبی وهنری اشاره کرد وگفت : با اینکه دراین مستند به بحث شعر، ترجمه، زبان، فرهنگ عامه و نوارها و دیدگاههای شاملو درخصوص شاعران کلاسیک وموسیقی سنتی پرداخته ام اما جای پرداخت به کارنامه روزنامه نگاری و سینمائی و ... شاملو را نداشتم و بحث شاملو و سینما و شاملو و موسیقی را اتفاقا منوط به ساخت فیلم های مستقل دیگری می دانم و این فیلم با پرداخت به این مباحث خیلی طولانی ترمی شد و نمی توان همه فعالیت ها و جنبه های شاملو را دریک یا دو فیلم جمع کرد مگردرپرداختی سطحی و زود گذرو شلخته که من چنین کاری را نمی پسندم. بنابراین، فقط سراغ موضوعاتی درارتباط با شاملو رفتم که ذهنیت خودم به آنها منعطف بود و یا مصاحبه شوندگان به طرح آن موارد پرداختند .من به آنها پیشنهاد دادم، که ضمن پاسخ به پرسش هایی که مدنظرم بود، بحث های مورد نظر خود را نیزطرح کنند. به هرحال فکرمی کردم که مخاطب نیازمند تببین چنین موضوعاتی درارتباط با شاملو است.
شکری پور با اشاره به این سخن طوسی مبنی بر اینکه :" درجاهایی، حرف های مصاحبه شوندگان نیزاشتراکاتی دارند و انگارکه یک نقطه نظر درتحلیل سبک شاعرانگی شاملو را دارند تکرارمی کنند." خاطر نشان کرد: فکرمی کنم سبک وفرم ومحتوای شعر ودیگرآثارشاملو وکاری که درشعر کرده است آن قدر گسترده و پیچیده است که نیازمند تاباندن زاویه دیدهای گسترده تر وظریف تری برآن است تا پرداختی صریح و زود گذر. دوست داشتم که این مباحث برغم محتوای شبیه به هم، از زاویه دیدهای مختلفی توسط شحصیت های برجسته هنر و ادب ایران طرح شود تا ویژگی های کارشاملو را بهتر به مخاطب ارائه کنم.ضمن اینکه درجاهایی صحبت ها مثل هم نبود و حتی جدلی پینگ پنگی نیزایجاد کردم. نه اینکه سخنان مصاحبه شوندگان یکدیگر را نفی کنند بلکه باعث گسترش لازم مباحث و ارائه دیدگاههای مختلفی می شد که گاهی باعث شکل گیری یک چالش دربحث هم شده است.
شکری پور در ادامه با اشاره به یکی از ایرادات جواد طوسی برفیلم مبنی برآوردن نماهایی درخلال صحبت های جدی و دراثری که سوژه محوری متشخصی چون شاملو دارد، مثلا اشاره اش به تصویر یک درخت خرمالو یا چرخیدن بیش ازحد دوربین درخانه شاملو و همسرش آیدا ! خاطر نشان کرد: درجاهایی نمی توانستم به وضوح به المان های تصویری موجود درشعرها بپردازم و به همین خاطر، نماهایی با یک نگاه استعاری یا نماهایی مرتبط با فضا ودنیایی که شاملو درآن زیسته انتخاب کردم .آن درخت خرمالو، درختی است که درحیاط خانه شاملو است و هم می تواند نشانه عشق و گرمی زندگی موجود درزندگی شاملو و آیدا باشد. البته من به این تصویر از منظر و نگاه شاملو پرداختم. یعنی انگاردوربین چشم شاملو است که بارها این صحنه ها رادیده و حتی شعرهایش را درچنین فضایی سروده است. یا چرخیدن دوربین درخانه شاملو و زوم کردن روی اشیاء خانه هم به این دلیل بوده که فضا و زیست زندگی وی را باهمسرش نشان دهم .یا نشان دهنده کارشاملو هستند و فضای زندگی اش را تشکیل داده اند.بحث درآوردن فضای زندگی شاملو برای مخاطب خیلی مدنظرم بود.مثلا اگردوربین روی تصویر کتاب ها می رود ارائه مصداقی تصویری برای صحه گذاشتن برسخنان مصاحبه شونده هاست.مثلا محمدرضا اصلانی می گوید : « شاملو آبشخور تحول شعر فارسی است .» دراینجا من هم تصویر جایزه فروغ برای شاملو را که به خاطر تحول درشعر فارسی گرفته است  وروی لوح درج شده آورده ام . یا برای بیان بهتر و یا اشاره به موضوعی. مثلا وقتی کتاب هایی درباره حافظ را نشان داده ام خواسته ام به مخاطب نشان دهم که شاملو با غوردراین همه کتاب، به خود اجازه داده که به روایت خود ازحافظ پرداخته است.

شکری پوردرادامه درپاسخ به یکی ازمواردی که طوسی مبنی برغلبه ستایش برنگاه انتقادی درفیلم نسبت به شاملو و نبود کشمکش دربحث ها مطرح کردپرداخت وگفت: شاملو و آثارش و همچنین عملکرد های فرهنگی  اش درزمینه های مختلف را برایم تحسین بر انگیز است اما دراین مستند سعی کرده ام به بیان خلاقیت هنری و ادبی شاملو درآثار و عملکردش با بهره بردن ازنظرات کارشناسانه صاحب نظران بپردازم. وی درخصوص بحث سخنان شاملو درباره فردوسی وموسیقی سنتی هم خاطر نشان کرد: به سراغ شاهنامه شناسانی چون دکتر فریدون جنیدی و دکترمیرجلال الدین کزازی رفتم اما هیچکدام حاضر به مصاحبه نشدند. اتفاقا می خواستم دراین باره چالشی مبنی برتاباندن نگاههای مختلف به بحث مطرح کنم که نشد. یا به سراغ دکترشفیعی کدکنی و هوشنگ ابتهاج رفتم و با اصرارهم حاضربه حضوردرفیلم نشدند.مثلا دکتر شفیعی کدکنی می گفت «به من بگو ازآن قله کوه برایم مشتی برف بیاور، می آورم ولی دراین باره لا یکلف الله نفسا الا وسعها .» با کیارستمی درخواست مصاحبه دادم ولی حاضربه انجام مصاحبه نشد.

شکری پور درپایان خاطرنشان کرد: طولانی بودن فیلم را می پذیرم و اگر قرارباشد درآینده نسخه ای دیگر از آن منتشر یا پخش کنم، به طور حتم خیلی کوتاه خواهم کرد و آنچه هم که هست نگاه مطلوب من نیست بلکه به اندازه توان و امکانی که داشته ام عمل کرده ام. درجاهایی هم ذهنیتم نسبت به آن سال ها که فیلم را ساختم تغییر کرده است.یک جاهایی خیلی ازچشم اندازهای طبیعی نوستالژیک خودم به موضوع نگاه کرده ام. مثلا اگر نماهایی ازکوه و طبیعت وبرف از زادگاه خودم « نودشه»را آورده ام، آن تصاویر را عنوان ما به ازای تصویری کلام شعرهای شاملو پنداشته ام .البته این تصاویر،چشم اندازهایی است که به هنگام گوش دادن به شعرهای شاملو به نظاره نشسته ام و درذهنم شعرشاملو با آنها نهادینه و به هم آمیخته شده است . خب دراینجا هم این تجربه شخصی درفیلم رسوخ پیدا کرده که درنظریات تازه هنری خیلی قابل پذیرش و منطقی است . به عنوان مثال کاست " سکوت سرشار از ناگفته هاست " را خیلی درفضاهای برفی کوهستانی گوش می کردم. درجاهایی هم که مثلا کوه می آورم ، آن را به عنوان استعاره ای ازشاعرکه شاملو است دیده ام.

قابل توجه است، دراین برنامه که عصر سه شنبه ۸ مرداد درخانه گفتمان شهر ( خانه وارطان ) برگزارشد، دکترناصر زرافشان حقوقدان و نویسنده، علیرضا رئیس دانا مدیر نشرنگاه و عبدالله سالم مدیرموسسه الف بامداد ازجمله شخصیت هایی بودند که حضورداشتند.
این مستند، که اخیرا توسط موسسه فرهنگی هنری "نقطه تعریف "وارد شبکه خانگی شده است، به شعر، سبک و بیان زبانی خاص، ترجمه‌های شاملو، پژوهش‌های وسیع او درزمینه فرهنگ عامه ازجمله کتاب کوچه، کارهای گوناگون وی در زمینه ادبیات و شاعران کلاسیک و همچنین دیدگاه‌های وی درباره شاعران بزرگ شعر فارسی پرداخته است و دربردارنده گفتارهایی ازچهره‌های سرشناس ادبیات و هنرمعاصرایران شامل: محمود دولت آبادی، زنده یاد سیمین بهبهانی، شهرام ناظری، مسعود کیمیایی، جواد مجابی، زنده یاد علی اشرف درویشیان، ایران درّودی، محمدرضا اصلانی، محمد بهارلو، علی رفیعی، احمدپوری، محمد شمس لنگرودی، حافظ موسوی، علی دهباشی، موسی بیدج، محمد یعقوبی و آیدا شاملو است. اجرای اختصاصی شعری از شاملو با ساز و آواز"شهرام ناظری" یکی از نقطه عطف های این مستند است. چندتن ازبازیگران سینما و تئاتر نیز شامل: ستاره اسکندری، لاله اسکندری، آیدا کیخایی، علی سرابی و باران کوثری، برای ساخت جلوه‌ هایی بصری و نمایشی از آثار نمایشی که شاملو ترجمه کرده است، حضوری افتخاری داشته اند. درضمن، علاوه بر بزرگان هنر و ادبیات ایران، گفتارهایی ازچند شاعر مطرح جهانی درباره شاملو و شعرهایش شامل: کلارا خانس شاعراسپانیایی، لین کافین شاعرآمریکایی، خوان خلمن شاعر آرژانتینی نیز درباره شاملو دراین فیلم آمده است.این گفتارها، برگرفته ازاثری ویدیویی با عنوان "ترانه آبی"است .علاوه براین شاعران، سخنانی از زنده یاد شیرکو بی کس، شاعرفقید معاصرکرد، نیزدرباره شاملو و شعرهایش دراین مستند آمده است. 
نا گفته نماند، مختارشکری پورپیش ازاین مستند دیگری با عنوان « پرواز دردایره‌ حضور»، درباره زندگی و شخصیت احمد شاملو ساخته که علاوه بر حضور در بخش مسابقه هفتمین جشنواره سینما حقیقت، سال ۹۳ توسط موسسه فرهنگی هنری قرن جدید درشبکه خانگی منتشرشد .

 شکری پور علاوه بر این ۲ مستند، مستندی نیزبا عنوان "آیدا درآینه شاملو"ساخته که تاکنون دردهمین جشنواره تصویرسال، چهارمین جشنواره پروین اعتصامی و هشتمین جشنواره سینما حقیقت حضوریافته و نامزد بهترین مستند نیمه بلند نهمین جشن انجمن منتقدان و نویسندگان سینمای ایران نیزشده است. وی درصدد است که با کامل تر کردن این مستند درقالب مستندی بلند، سه گانه اش درباره شاملو را تکمیل نماید. این مستند نیز پیش از این در پانزدهمین جشنواره تصویر سال و در برنامه نمایش مستند انجمن تهیه کنندگان خانه سینما هم به نمایش درآمده است.

 

۱۵ مرداد ۱۳۹۸

عکس‌های وابسته

جواد طوسی: با وجود فضای نامنعطفی که درباره فرهنگ هست، ساختن چنین مستندهایی جای تقدیر دارد | عکس جواد طوسی: با وجود فضای نامنعطفی که درباره فرهنگ هست، ساختن چنین مستندهایی جای تقدیر دارد | عکس