کمدی کودک و نوجوان رویداد آنلاین
چیدمان
تیوال هنرهای تجسمی | اخبار | نقدی بر آثار "بهنام رئیسیان" طراح پوستر به قلم سعید سلیمی عضو انجمن صنفی طراحان گرافیک ایران
S3 : 14:58:08 | com/org
نقدی بر آثار

اگر پوستر را با معنای فارسی آن، آگهی و اعلان، در نظر بگیریم؛ پوستر می تواند با  یک خطابه یا سخنرانی برابر باشد. این خطابه یا سخنرانی هم می‌تواند بسیار طولانی و کسل کننده و پر ابهام باشد و هم موجز، مختصر و خلاق. سخنرانی طولانی، شبیه یک گزارش طویل و خسته کننده و یک سخنرانی موجز مانند یک بیت شعر از سعدی و حافظ است.

به تعبیر ساده تر، برای اینکه به فردی بگوییم که کار کردن فعالیتی بسیار ضروری و لذت بخش است، می توانیم چند ساعتی برای او سخنرانی کنیم و در نهایت مخاطب خود را کسل و خسته نماییم و در نتیجه از رساندن مقصود خود نیز باز بمانیم. یا میتوانیم در قالب یک بیت شعر بگوییم 

نابرده رنج گنج میسر نمی‌شود مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد

به نظر بنده از هر کسی که بپرسید گزینه دو را به عنوان شیوه لذت بخش تر و جذاب‌تر انتخاب می‌کند.

دوباره به بحث اصلی خودمان، پوستر، برمیگردیم. قبلا بیان شد که پوستر، چون یک آگهی و اعلان است می‌تواند با سخنرانی مقایسه بشود. از یک سو می تواند همانند یک خطابه طولانی کسل کننده و پر ابهام باشد و از سویی مانند یک شعر مختصر و زیبا. انتخاب این که سخنرانی پرایهام در پوستر شکل بگیرد و یا اختصار، کاملا در حیطه اختیارات طراح است. همانطور که در سخنرانی با کلمات و گفته ها سر و کار داریم و اختصار یا طولانی شدن بحث به تعداد و نحوه استفاده ما از کلمات بستگی دارد، در پوستر هم این عناصر تجسمی هستند که جای کلمات را میگیرند.

مخاطب در مواجهه اولیه با پوسترهایی که به لحاظ بصری شلوغ و پر ابهام هستند و عناصر و نمادهای بصری بسیار زیادی دارند، باید وقت بیشتری را صرف کند تا یکیک این عناصر را درک، ارتباط میان آنها را کشف و در نهایت مفهوم مورد نظر طراح را از کل این مجموعه دریابد معمولاً این گونه پوستر ها در برقراری سریع، صحیح و موثر ارتباط با مخاطب ضعیف و تا حدود زیادی کم اثر عمل می کنند.

اما پوسترهایی که با کمترین عناصر بصری و در نتیجه ارتباط بسیار ساده و موجز میان این عناصر اقدام به بیان مفهومی خاص میکنند طبیعتاً در سریعترین زمان ممکن مفهوم مورد نظر خود را به مخاطب میرسانند و در نتیجه به سرعت به مقصود خود خواهند رسید. در واقع در اینجا طراح است که با خلاقانهترین نوع برخورد با عناصر بصری، مفهوم مورد نظر خود را بسیار ساده و موجز به مخاطب میرساند.

البته این سادگی و موجز بودن تنها در مرحله انتقال پیام از اثر به مخاطب معنا مییابد و در زمان تولید پیام پیچیدگیهای بسیار دارد. کما اینکه وقتی شما بخواهید یک خطابه طولانی بگویید کار خیلی راحتی در تولید محتوی انجام خواهید داد. در واقع صدها یا هزاران کلمه را پشت سر هم قطار می کنید تا به مقصود خود برسید. اما وقتی قرار باشد در یک بیت شعر مفهوم کل آن سخنرانی را بیان کنید، کار در مرحله تولید برای شما بسیار سخت و برای مخاطب در مرحله دریافت بسیار آسان و دلنشین خواهد بود. کار طراحی هم که می‌خواهد پوستر خود را بسیار خلاق و موجز طراحی کند بسیار سخت است ولی پیام به راحتی و در حداقل زمان ممکن به مخاطب خواهد رسید.

یکی از بارزترین نمونه های مختصرگویی و ایجاز در دنیای گرافیک، گرافیک مینیمال است که  نمونه‌های بسیار شاخصی از آن را در دنیای گرافیک دیده، می بینیم و در آینده نیز خواهیم بود. گرافیک مینیمال در طراحی پوستر یا به عبارت سادهتر طراحی پوستر مینیمال همان بیان بسیار مختصر و مفید در طراحی پوستر است.در این شاخه از طراحی پوستر، دیگر حتی با یک بیت شعر هم روبرو نیستیم و شاید بتوان گفت که با یک هایکو در مواجه هستیم. بسیار کوتاه،  مختصر و شیرین.

طراحان پوستر مینیمال بسیاری در جهان گرافیک حضور دارند و هر یک از ما احتمالا تعدادی از آنها را می شناسیم و در مورد آثار هریک از آنها نظرهایی نیز داریم. اما بحث امروز ما در مورد آثار بهنام رئیسیان طراح پوستر مینیمال ایرانی است.

او در فرایند به کارگیری عناصر بصری در پوستر همانند تمامی طراحان مینیمال در تاریخ گرافیک عمل می‌کند و اصرار بسیار شدیدی در کوتاه گویی و استفاده خلاقانه از حداقل عناصر بصری برای بیان مفهوم خود دارد. اما آنجا که بهنام رئیسیان را طراحی مستقل از سایر طراحان مینیمال عالم گرافیک میکند و شکل و شمایلی خاص به آثار او می‌دهد، تمایل این طراح به کاربرد خلاقانه و شاعرانه تصویر است که به عقیده بنده از خصیصه فرهنگ ایرانی وی یا همان طبع شاعرانه و بذلهگوی ایرانی نشات میگیرد.

اما بحث دیگر در پوسترهای بهنام رئیسیان شباهت تصویرسازیهای پوسترهای این طراح به نشانه یا لوگو است که شاید از پافشاری او به اختصارگویی بر میآید. این تصاویر به قدری به نشانه شبیهند که شخصاً احساس می‌کنم اگر آنها را از قاب پوستر بیرون بیاوریم و در ماهیت لوگو قرار دهیم چیزی از ارزش‌های بصری و محتوایی آنها کاسته نمی شود و به همان شکل به بیان و مفهوم مورد نظر خود خواهد پرداخت. البته این ویژگی در تمامی پوسترهای رئیسیان صادق نیست؛ ولی در اکثریت آنها قابل جستجو و یافتن است؛ که بیان کننده میل شدید طراح به مختصر کردن و موفقیت بسیار او در جهتدار نمودن عناصر بصری برای بیان مفهوم و شکلگیری یک تصویر گویا و زیباست.

نکته جالب توجه دیگر در پوستر های رئیسیان تمرکزی است که در ترکیببندی پوسترها دیده میشود و صرفاً عناصر اصلی پوستر را در یک نقطه متمرکز میکند تا چشم مخاطب زحمت چندانی برای پیدا کردن عناصر مهم برای دریافت مفهوم به خود ندهد و این ویژگی هم دلیلی برای افزایش سرعت بیان و دریافت مفهوم در پوسترهای اوست.

 

تا به اینجا درباره نحوه بیان مفهوم سرعت، انتقال مفاهیم و شکل بیان، سخن گفتیم اما مطلبی که در پوستر بسیار مهم به نظر می رسد جذابیت‌های بصری لازم برای جذب مخاطب به سمت اثر است که در آثار رئیسیان این جذابیت‌ها را در چند مورد می توان بررسی نمود:

۱ -تصویرسازیهای خلاقانه و ایدهپردازیهای جذاب در تصویرسازی های پوسترها.

‏ ۲ .  فضای خلوتی که در پوسترها قابل مشاهده است و این به همان تمرکزگرایی در ترکیب بندی پوسترهای او برمیگردد.

۳ -استفاده بسیار کم اما درخشان و جذاب از رنگ برای کمک به بیان مختصر و مینیمال پوسترها.

در نهایت باید بگویم وقتی مخاطب در شلوغی و ازدهام عناصر بصری در جامعه با پوستر های متفاوتی روبرو می شود که با فضایی بسیار خلوت و تمرکزی خاص در چیدمان و ترکیبی خلاقانه از عناصر بصری در تصویرسازی شکل گرفته اند، بی اختیار چند لحظه ای در برابر آنها خواهد کرد و این همان چند لحظه ای است که پوستر نیاز دارد تا مخاطب را وادار به برقراری ارتباط با خود کند. در واقع همین چند لحظه کافی است تا مخاطب مشتری پر و پا قرص پوستر شود و بهنام رئیسیان در این مورد هم موفق عمل می کند.

اما نکته دیگر در مورد پوسترهای رئیسیان فراگیر بودن مفاهیم آنها یا به عبارتی جهانشمول بودن مفاهیم پوسترهای اوست. به تعبیر درست تر نمی توان تصویرسازی‌های رئیسیان در پوسترهایش را به فرهنگی خاص مثلاً فرهنگ ایرانی، فرهنگ ژاپنی یا هر فرهنگ دیگری اطلاق کرد. فقط می توان گفت این پوستر ها طرح هایی انسانی برای تمام انسان ها هستند و برای درک مفاهیم این پوستر ها شما نیاز به درک مفاهیم انسانی در سطح جهان دارید و نمی توانید آن ها را با عناصر فرهنگی یک ملت درک و دریافت کنید.

وقتی رئیسیان در پوسترهایش در مورد صلح، اقیانوس ها، جنگ، خشونت علیه زنان و موضوعات دیگر صحبت می کند با عناصر بصری بین المللی به بیان مفهوم مورد نظرش می پردازد. یعنی همان حسی که یک زن ایرانی از پوستر خشونت علیه زنان درمییابد، زنی دیگر در بولیوی هم همان حس را درک می‌کند، در روسیه در آفریقا و در جای جای جهان نیز به همین نحو. اگر در مورد جنگ صحبت می کند این حس جهان شمول است و اگر در مورد دموکراسی صحبت می‌کند همین طور. او در تمام موضوعات این گونه است و نمی‌توانیم بگوییم که مثلا این موضوع که در فلان پوستر وی بیان شده فقط برای ایرانی ها یا ژاپنی ها یا چینی ها قابل درک است و سایر ملل از درک آن آن عاجزند و این یکی دیگر از ویژگی‌های پوسترهای رئیسیان است.

در انتهای این نوشته باید بگویم که بسیار خوشحالم که در کشوری که بسیاری تکرار و تعدد عناصر بصری، چه از طرف جامعه و چه از طرف طراحان متخصص در حوزه گرافیک و همچنین سایر حوزه های طراحی به یک فرهنگ جذاب و مورد توجه تبدیل شده و پیگیری می شود، با آثار طراحی روبرو شدم که با حداقل جزئیات و عناصر بصری مفهوم مورد نظر خود را بیان کرده و در عین حال بسیار زیبا و جذاب هستند.

 

سعید سلیمی / طراح گرافیک و مدرس دانشگاه / ۱ اردیبهشت ۱۳۹۹

۰۲ اردیبهشت ۱۳۹۹