یادداشت مهدی نصیری* بر اجرای امان

«امان» از آن اجراهاییست که کیفیت خود را از کنار هم قرار گرفتن چند عنصر درست و حساب شده به دست می آورد. نویسنده ای که زبان را میشناسد، کارگردانی خلاق که بر تصویر و جزئیات صحنه مسلط است و بازیگرانی که میدانند چگونه احساس را به کنش تبدیل کنند. نویسنده اگرچه در مونولوگ نویسی با دشواری چندان پیچیده ای مواجه نیست، ولی از شناخت خوبی نسبت به زبان برخوردار است و مهمتر از آن از ظرفیتهای دراماتیک زبان در طراحی شخصیتها و انتقال احساس بهره می گیرد. خلاقیت او در استفاده از زبان نیز از امتیازهای متن است؛ زبان مبتنی بر حادثه و رویداد ، مثلا دختری که درحادثه ای که برایش اتفاق
افتاده شوکه شده اصلا در جمله هایی از افعال استفاده نمیکند ، یا روایت هایی که در مورد کارکتر دیگر فقط با جمله های پرسشی پیش میرود زبان اینجا بخشی از شخصیت پردازی و بیان وضعیت عاطفی کارکترهاست. شاید همین شناخت زبان است که باعث میشود «امان» با
وجود سادگی ساختار در انتقال مسئله اش گرفتار پیچیدگی و اضافه گویی نشود. در کارگردانی مجتبی جدی نیز همین دقت و خلاقیت دیده میشود. او میداند زیبایی در تئاتر زمانی ارزشمند است که صرفاً جنبه تزئینی نداشته باشد و در خدمت اجرا قرار بگیرد میزانسن استکانها نحوه حرکت و حضور زنها، آب ریختن روی سر زن و شره کردن آرام آب از دهانه قوری و در نهایت چیدن استکانها که به تصویر پایانی منتهی
می شود نشان میدهند که جدی چگونه از اشیا و حرکتهای ساده تصاویری ... دیدن ادامه ›› با کارکرد اجرایی و معنایی میسازد در «امان»، زیبایی جزئی
از منطق اجرایی اثر است نه صرفاً وسیله ای برای زیباتر کردن صحنه .
پنج بازیگر نمایش نیز سهم مهمی در شکل گیری جهان عاطفی اثر دارند.
بهاره رهنما، زینب ،ایزدپناه یاسمن نصیری و سمیرا زائری هم در اجرای آنچه متن و کارگردانی از آنها میخواهد موفق.اند. تسلط بر لحن و بیان و توانایی هدایت ،احساس از مهمترین امتیازهای بازی هاست بازیگران میدانند احساس را از کجا آغاز کنند ، چگونه به آن شدت ببخشند و در
چه نقطه ای به اوج برسانند؛ بنابراین تأثیر عاطفی اجرا بر تماشاگر حاصل انتخاب و مهارت است نه صرفاً نتیجه موقعیتهای احساسی
متن.
نازنین حشمدار اما علاوه بر این مهارتها، از کنش فردی پررنگتری برخوردار است ،بیان ،لحن تمرکز عاطفی و به ویژه نحوه حضورش در میزانسن به شخصیت او عمق بیشتری میبخشد نگاه ایستادن و حرکت او در صحنه حضورش را از بیان صرف یک مونولوگ فراتر میبرد و به کنشی نمایشی تبدیل میکند.
با این همه مسئله ای که در «امان» برای من محل بحث است نوع مواجهه اثر با دوگانه زن و مرد است. مسئله نه حضور شخصیتهای زن است و نه نگاه زنانه اثر؛ مشکل از جایی آغاز میشود که این نگاه به دوگانه ای نسبتاً قطعی و ساده شده میرسد: در برابر هر زن ،مظلوم، مردی ،ظالم فاسد یا هوسران قرار میگیرد و به تدریج جبهه بندی معنایی روشنی میان زن و مرد شکل میگیرد چنین رویکردی با تقلیل پیچیدگی روابط انسانی به دوگانه قربانی و مقصر امکان خوانش های چندلایه تر را محدود میکند. مسئله زن زمانی میتواند دراماتیک تر و مؤثرتر مطرح شود که شخصیت ها را در تناقضها انتخابها ضعفها و مسئولیتهای فردی شان نیز ببینیم. از سوی دیگر قصه ها و مسائل زنان نمایش میتوانستند نسبتی جدی تر با اکنون داشته باشند. مسئله زن امروز دیگر به روایتهای آشنای مظلومیت مرد فاسد و رابطه نابرابر محدود نمیشود. تغییر شکل روابط عاطفی استقلال ،فردی مناسبات قدرت تنهایی
و دگرگونی تعریف زن از خویشتن امکانهای تازه ای برای روایت زنانه فراهم کرده.اند «امان» میتوانست با بهره گیری از این امکانها از بازتولید روایتهای آشنا فراتر برود و به موقعیتهایی امروزی تر و پیچیده تر برسد.
با این حال این نقدها از ارزشهای اجرایی «امان» کم نمی کنند. نمایش از نویسندهای برخوردار است که زبان را میشناسد کارگردانی که تصویر و میزانسن را جدی میگیرد و بازیگرانی که بر تکنیک و بیان عاطفی خود مسلط اند. اثر مسئله اش را روان و بی تکلف بیان میکند و آن را به تجربه ای حسی و عاطفی برای تماشاگر تبدیل میسازد . نقد من بیش از هر چیز متوجه جهان معنایی نمایش است؛ جهانی که میتوانست پیچیده تر
امروزی تر و کمتر گرفتار دوگانه سازی باشد.

عضو کانون ملی منتقدان تئاتر ایران