روزی روزگاری تعداد سالن‌های نمایش این شهر حتی به انگشتان دو دست هم نمی‌رسید. پشت هر اجرایی که روی صحنه می‌رفت، ساعت‌ها تلاش، عشق، صبوری و خون‌دل‌خوردن نهفته بود. تئاتر بیش از آنکه عرصه‌ای برای کسب شهرت یا منفعت اقتصادی باشد، حاصل دغدغه، تعهد و زیست هنری کسانی بود که با وجود تمام محدودیت‌ها، برای زنده نگه داشتن آن تلاش می‌کردند.

امروز اما، در این اوضاع قمر در عقرب، ده‌ها نمایش به‌طور هم‌زمان روی صحنه‌اند. از حیث گسترش زیرساخت‌ها و افزایش امکان تولید و اجرا، این اتفاق قطعاً قابل‌توجه و حتی امیدوارکننده است. اما پرسش اصلی اینجاست: آیا رشد کمّی تئاتر با ارتقای کیفی آن نیز همراه بوده است؟ آیا افزایش تعداد سالن‌ها، گروه‌ها و اجراها به رشد و تحول معناداری در فرهنگ عمومی و سلیقه هنری جامعه انجامیده؟ آیا در این میان، آثار ماندگار، جریان‌های تازه یا استعدادها و چهره‌های شاخصی ظهور کرده‌اند که بتوان از آن‌ها به‌عنوان نشانه‌های یک تحول جدی یاد کرد؟ پاسخ، دست‌کم در بسیاری از موارد، چندان امیدوارکننده نیست.

ما هنوز در حسرت حال‌وهوای بسیاری از اجراهای گذشته‌ایم؛ آثاری که شاید از امکانات امروز برخوردار نبودند، اما از حیث دغدغه، اصالت، جسارت و کیفیت هنری حرفی برای گفتن داشتند. امروز، در کنار معدود اجراهای قابل‌تأملی که همچنان وجود دارند، شاهد ورود مناسباتی به فضای تئاتر هستیم که لزوماً نسبتی ... دیدن ادامه ›› با ماهیت و ارزش‌های این هنر ندارند. پای بلاگرها، شهرت‌طلبی‌های رسانه‌ای و سرمایه‌هایی با منشأ و مناسبات نه‌چندان شفاف به تئاتر باز شده است. از یک سو، عوام‌زدگی و تبدیل هنر به کالایی برای مصرف و فروش بیشتر را می‌بینیم و از سوی دیگر، نوعی روشنفکرنمایی، ژست‌های شبه‌نخبه‌گرایانه و نوکیسگی فرهنگی را که گاه پشت ظاهری پیچیده و ادعاهای بزرگ پنهان می‌شود.

اما مسئله به اینجا ختم نمی‌شود. معمولا در چنین فضایی، روابط و ملاحظات شخصی، مناسبات تبلیغاتی و حلقه‌های خودی و غیرخودی، جایگزین گفت‌وگوی حرفه‌ای و ارزیابی مستقل می‌شوند و نقد یک اثر هنری، به‌جای آنکه بخشی طبیعی و ضروری از فرآیند رشد و بالندگی آن تلقی شود، نوعی تخریب، دشمنی یا تسویه‌حساب شخصی قلمداد می‌شود. حال آنکه هنری که نقد نشود، نه‌تنها رشد نمی‌کند، بلکه به‌تدریج نسبت خود را با حقیقت و کیفیت از دست می‌دهد.

مسئله، مخالفت با گسترش تئاتر یا افزایش مخاطب و سرمایه‌گذاری در آن نیست؛ مسئله هنری است که از جوهره خود فاصله می‌گیرد. تئاتر فقط روی صحنه رفتن چند ده نمایش در یک شهر نیست؛ تئاتر زمانی زنده و پویاست که بتواند پرسش ایجاد کند، افق تازه‌ای بگشاید، تجربه‌ای متفاوت بسازد و چیزی به حافظه فرهنگی جامعه اضافه کند.

شاید وقت آن رسیده باشد که به‌جای افتخار صرف به تعداد اجراها و سالن‌ها، از خودمان بپرسیم چه چیزی به کیفیت تئاتر این شهر افزوده شده، چقدر ظرفیت گفت‌وگوی انتقادی و پذیرش نقد در آن وجود دارد و کدام‌یک از این اجراها قرار است فراتر از هیاهوی چند هفته‌ای، در حافظه فرهنگی ما باقی بمانند.