تیوال | رکسانا رشیدی درباره نمایش تا یک بشمار: تا یک بشمار؛ روایتی از آمدن و رفتن، از خاک تا خاک نمایش «تا یک بشما

S4 > com/org | (HTTPS) 78.157.41.90 : 23:07:06

رکسانا رشیدی (roxanarsd) درباره نمایش تا یک بشمار i

تا یک بشمار؛ روایتی از آمدن و رفتن، از خاک تا خاک

نمایش «تا یک بشمار» به کارگردانی سرکار خانم «زهرا صبری» اجرایی‌ست که برای روایت کردن، نیازی ... دیدن ادامه ›› به کلمه ندارد، اجرایی که سکوت را به زبان تبدیل می‌کند و با تکیه بر تصویر، حرکت، موسیقی و بازی با ماده، مخاطب را به تماشای جهان «خیام» می‌برد؛ جهانی که در آن آمدن و رفتن، ساختن و ویران شدن، عشق و مرگ، همه حلقه‌هایی از یک چرخه بی‌پایان‌اند.
سه اجراگر، «مهدی شاه‌پیری» و «رضا بهرامی» و «حسین دیوان»، با لباس و کلاه سربازی در فضایی دایره‌ای‌شکل و پوشیده از خاک و گل، روایتی را با جنگ و ویرانی شروع می‌کنند و با چرخه‌ی حیات و مرگ و همچنین با خلق شخصیت در برابر چشم مخاطب پیش می‌برند. گویی اجرا نشان می‌دهد انسان، تاریخ و تمام آنچه در جهان می‌بینیم، چیزی جز شکل‌های موقتی از یک ماده‌ی واحد نیستند. همان‌طور که خیام می‌گوید:
«در کارگه کوزه‌گری کردم رای
در پایهٔ چرخ، دیدم استاد به پای
می‌کرد دلیر کوزه را دسته و سر
از کلهٔ پادشاه و از دست گدای»

انتخاب جنگ به عنوان نقطه آغاز نمایش، هوشمندانه بود. شیوه‌ی نمایش جنگ و در ادامه سازندگی، گویی راوی این مفهوم بود که جهان با وجود تمام ویرانی‌هایش همچنان به بازآفرینی ادامه می‌دهد. این تقابل، یادآور نگاه تلخ و تأمل‌برانگیز خیام به چرخ گردون و سرنوشت انسان بود:
«ای چرخ فلک خرابی از کینه‌ی تست
بیدادگری شیوه‌ی دیرینه‌ی تست
ای خاک اگر سینه‌ی تو بشکافد
بس گوهر قیمتی که در سینه‌ی تست»

در ادامه، نمایش با خلق شخصیت‌ها و موجودات مختلف، از مار و شتر تا زن رقاص، شاه، رعیت، پرنده، حیوانات و انسان، به سراغ وجوه مختلف حیات می‌رود. هر تصویر، دریچه‌ای است به یکی از مضامین جهان خیام.
ساختن «زن رقاص» و تماشای او توسط یکی از سربازان، یادآور زیبایی و راز آفرینش انسان است. «تاسی» که با هر بار پرتاب شدن آسیب می‌بیند و فرو می‌ریزد، بی‌ثباتی بخت و بازی‌های روزگار را تداعی می‌کند. ساختن «شاهی» (ضخاک‌گونه) که در نهایت می‌میرد و تاجش بر سینه‌اش قرار می‌گیرد، «دیدی که چگونه گور بهرام گرفت»، در کنار رعیتی که از پذیرفتن باقی‌مانده‌های او سر باز می‌زند و در نهایت تاج را به بالشی برای آسودن تبدیل می‌کند، تصویری تأمل‌برانگیز از ناپایداری قدرت و تفاوت نگاه انسان‌ها به زندگی است. در این میان، تصویر رعیت اهمیت ویژه‌ای دارد؛ کسی که حاضر نیست برای بهره‌مند شدن از خوان قدرت، عزت و استقلال خود را کنار بگذارد. به نظر می‌رسید نمایش در این لحظه، از میان تمام مفاهیم خیامی، به ستایش قناعت و آزادگی می‌رسد:
«قانع به یک استخوان چو کرکس بودن
به زآنکه طفیل خوان ناکس بودن»

در بخش دیگری، با ساختن دو پیکره «زن و مرد» و به تصویر کشیدن عشق و یکی شدن آن‌ها، نمایش به سراغ میل، وصال و لذت زیستن می‌رود؛ همان دعوت همیشگی خیام به درک لحظه، پیش از آنکه خاک، پیکر انسان را در خود بگیرد. همچنین، شاید یکی از ظریف‌ترین تصاویر اجرا، «پرنده‌ای» باشد که ساخته می‌شود و سربازی تلاش می‌کند با دانه او را به دام اندازد؛ تلاشی ناکام برای تصاحب چیزی که ذاتش پرواز و رهایی است. در ادامه، «صورت گریان» که با برداشتن گل از زیر چشم‌هایش، اشک می‌ریزد و پیکره‌ای که زیر باران دهان به سوی آسمان می‌گشاید و در نهایت به جامی بدل می‌شود، از خلاقانه‌ترین لحظات اجرا بودند. به‌خصوص تصویری که با آن، اشک و باران و جام، در یک امتداد معنایی قرار می‌گیرند؛ گویی حتی اشیا نیز پیش از آنکه به شکل امروزی خود درآیند، زندگی و خاطره‌ای داشته‌اند.
«این کوزه چو من عاشق زاری بوده‌ است
در بند سر زلف نگاری بوده‌‌است
این دسته که بر گردن او می‌بینی
دستی است که بر گردن یاری بوده است»

اما نقطه‌ای که به نظرم تمام اجزای نمایش را به یکدیگر پیوند می‌دهد، تصویر «دایره» ناقصی است که روی یکی از چرخ‌های سفالگری شکل گرفت. دایره‌ای که از آن انسان‌هایی متولد می‌شوند، مسیری را طی می‌کنند و با مرگ، دوباره به همان دایره بازمی‌گردند. این تصویر را می‌توان از منظر چرخه تکرارشونده‌ی زندگی دید؛ انسان از خاک برمی‌آید، بخشی از مسیر را طی می‌کند و دوباره به خاک بازمی‌گردد. حتی آن دایره ناقص نیز مشابه دایره‌ی «انسو (ذن)» می‌تواند یادآور این معنا باشد که زندگی، مسیری با آغاز و پایان قطعی و مشخص نیست؛ چرخه‌ای است که نقص، گسست و جای خالی نیز جزئی از ماهیت آن‌اند. می‌توان گفت یکی از زیباترین مفاهیم این بخش، نسبت میان زمان و شتاب انسان است؛ گویی هرچه با شتاب بیشتری مسیر را طی کنیم، زودتر به انتهای آن می‌رسیم. مرگ نه اتفاقی بیرون از زندگی، بلکه بخشی از همان مسیری است که از لحظه تولد آغاز شده است.
«بر مفرش خاک، خفتگان می‌بینم
در زیرِ زمین، نهفتگان می‌بینم
چندان که به صحرای عدم می‌نگرم
ناآمدگان و رفتگان می‌بینم»

در این اجرا، موسیقی زنده فقط همراهی‌کننده تصاویر نیست؛ در کنار نورپردازی و میزانسن، به یکی از عناصر اصلی روایت تبدیل می‌شود. هماهنگی دقیق موسیقی، نور و حرکت اجراگران، فضایی یکپارچه خلق کرده که در آن هیچ‌کدام از عناصر اجرایی مستقل از دیگری عمل نمی‌کنند. گروه سه‌نفره اجراگران نیز با هماهنگی چشمگیر و تسلط بر کار گروهی، موفق می‌شوند بدون اتکا به دیالوگ، روایت را پیش ببرند و مخاطب را در تمام لحظات با خود همراه کنند.
حذف کلام در چنین اجرایی، به‌جای آنکه به محدودیت تبدیل شود، به نقطه قوت اثر بدل شده است. چراکه مفاهیمی چون مرگ، عشق، قدرت، زایش، رنج و گذر زمان، در اینجا به زبانی تصویری و تا حد زیادی جهان‌شمول بیان می‌شوند؛ زبانی که برای برقراری ارتباط با مخاطب، وابسته به دانستن یک زبان یکسان نیست. البته رسیدن به چنین نتیجه‌ای، فقط با حذف دیالوگ ممکن نمی‌شود. انتخاب تصویر مناسب برای هر مفهوم، تبدیل شعر به کنش و یافتن پیوندی معنادار میان ادبیات، حرکت و ماده، به شناخت و هوش اجرایی قابل توجهی نیاز دارد. به‌خصوص زمانی که قرار است جهان چندوجهی و گاه متناقض خیام، بدون آنکه به مجموعه‌ای از تصاویر پراکنده تقلیل پیدا کند، در قالب یک روایت منسجم ارائه شود و می‌توان گفت سرکار خانم صبری به بهترین شکل از عهده‌ی این کار برآمده است.
پایان نمایش نیز با فرود هواپیما، خروج سربازان گلی و دراز کشیدن زیر درخت، رو به آسمان (سربازان گلی و اجراگرها)، به نوعی به بازگشت به سکون می‌رسد؛ گویی پس از تمام آن هیاهو، جنگ، ساختن، عشق، زایش و مرگ، آنچه باقی می‌ماند خاک است و آسمان و انسان‌هایی که برای لحظاتی در این جهان حضور داشته‌اند.

«تا یک بشمار» تلاشی موفق در تبدیل شعر به تجربه‌ای زنده و ملموس است؛ اجرایی که به‌جای توضیح دادن خیام، مخاطب را در جهان او قرار می‌دهد. جهانی که در آن هیچ شکلی ماندگار نیست، هیچ قدرتی همیشگی نیست و هیچ انسانی از بازگشت به خاک مستثنا نخواهد بود؛ و شاید برای جمع‌بندی تمام این روایت، نتوان رباعی‌ای مناسب‌تر از این پیدا کرد:
«در کارگه کوزه‌گری رفتم دوش
دیدم دو هزار کوزه گویا و خموش
ناگاه یکی کوزه برآورد خروش
کو کوزه‌گر و کوزه‌خر و کوزه‌فروش!»

**حسین** این را خواند
حسام؟ این را دوست دارد

حسام؟ (hesamrezaeie)

درود و مهر بانو رشیدی گرانقدر

امیدوارم ایام به کام و اوضاع وفق مراد دلتون باشه

از خط به خط خواندن، نظر شما بانوی گرامی لذت بردم

و اینکه ، حالا متوجه شدم چرا هر چی خواستم این رباعی خیام بزرگ رو که شما در ... دیدن ادامه ›› نظرتون نوشته اید:

در کارگه کوزه‌گری رفتم دوش
دیدم دو هزار کوزه گویا و خموش
ناگاه یکی کوزه برآورد خروش
کو کوزه‌گر و کوزه خر و کوزه فروش

را در زیر این نمایش بنویسم ، دلم ساز ناسازگاری میزد و در آخر رباعی دیگری نوشتم ، و متوجه شدم این بیت، در نظر و شرحِ روان و دلنشین شما مناسب تر و خوش تر مینشسته، وقت شریفتون رو هم گرفتم ، امید که در پناه و سایه حضرت او در امان باشید و مانا🌹

دوست‌دارم

پاسخ

نظردهی

برای بهره بهتر از تیوال لطفا عضو یا وارد شوید

بخشی از آمار تیوال