درباره نمایش سه خواهر
نمایش سه خواهر را تنها دیدم. تنهایی راه افتادم سمت میدان فردوسی و بعد میدان فردوسی را رفتم بالا تا رسیدم به خانه هنرمندان.
... دیدن ادامه ››
در کافه پشت خانه نشستم و جایتان خالی چای خوردم با چیزکیک سن سباستین. چند دقیقهای هم اینترنت را بالا و پایین کردم که دیدم 10 دقیقه به هفت است و پلهها را درنوردیدم و به سالن تئاتر رسیدم. درها باز شد. ما نشستیم. نور ما رفت. نور صحنه آمد.
میخواهم در این متن سوالی بپرسم و از زاویهای به اثر نگاه کنم که امکان بررسی بیشتر از طریق نگاههای مختلف هم به وجود بیاید. حالا این جمله طولانی به چه معناست؟ تلاش میکنم در انتها منظورم را توضیح بدهم. نمایش چنان که از نام شخصیتها و اتفاقات صحنه پیداست، درباره سه خواهر چخوف است. با این تفاوت که متن تغییر کرده و دیالوگها گلچین شدهاند که البته از آن جایی که متن تنها ابزاری برای اجراست، دخل و تصرف آن به نفع اجرا به خودی خود اشکالی ایجاد نمیکند. اما من با شیوهای که گروه سه خواهر در استفاده از متن در پیش گرفتند، مشکلاتی داشتم.
در آثار چخوف ما با شخصیتهایی طرفیم که از مشکلات متعددی رنج میبرند. مشکلاتی چون انسانهای مزاحم، مشکلات مالی و خانوادگی، آرزوهای دوردست و ... . حالا هر کدام از شخصیتها باید با این مسائل به تنهایی مواجه شود و در حالی که خود را در حل آنان ناتوان میبیند، به دیگران برای حل مشکلات امیدواری بدهد. شخصیتهای چخوف هم ویژگیهای منحصربهفردی دارند سن، شغل، باورهای اخلاقی و اجتماعی و یکی از ویژگیهای متن هم تفاوت رویکرد این شخصیتهای متمایز در واکنش به مسائل است. نمایشنامه سه خواهر چخوف هم از این قاعده مستثنی نیست. نمایش درباره خانوادهای است که دختران آن خانواده با وجود آن که هر کدام آروزیی در سر دارند، باید با شخص مزاحمی چون ناتاشا سر و کله بزنند، برادرشان را دلداری بدهند و چارهای برای نجات خانواده بیندیشند.
در نمایش سه خواهر از آن جایی که بخشهای مهمی از نمایشنامه حذف شده است ما چندان به ویژگیهای شخصیتی اشخاص روی صحنه پی نمیبریم. تنها از طریق برخی از کنشها میفهمیم که مشکلی بین خواهران وجود دارد اما چرا این مشکلات وجود دارد؟ ما نمیتوانیم جواب این موضوع را از اتفاقات روی صحنه بفهمیم. به عنوان مثال در صحنهای که یکی از خواهران از آرزوی خود میگوید و خواهران دیگر کارتون میبینند، هر چه قدر گوینده صدای خود را بالا میبرد، آنان نیز صدای تلویزیون را بالا میبرند. این صحنه به نظرم دلالتهای مختلفی میتوان ایجاد کند. آنها نمیخواهند صدای گوینده را بشنوند چرا که از او بدشان میآید یا آنها نمیخواهند بشنوند چون به حال خواهرشان غصه میخورند و میخواهند حواس او را پرت کنند. اجرا به هیچ سمتی حرکت نمیکند که به ما نشان دهد کدام یک از این دلالتها در رابطه بین سه خواهر صدق میکند یا در صحنه دیگر میبینیم که دو تن از خواهران با هم بازی میکنند و هوش خود را به رخ یکدیگر بکشند ولی باز چرا این کار را میکنند؟ باز هم در صحنه پاسخی برای آن نمییابیم. همین طور اشاره به برخی از موقعیتها و شخصیتهای نمایشنامه آن قدر سرسری است که اگر نمایشنامه را نخوانده باشید، از آن سر در نمیآورید و همان طور که قرارداد کردیم که اجرا را فارغ از نمایشنامه بررسی کنیم، اجرا نمیتواند به تنهایی از پس خود بربیاید و موقعیتها را روشن کند و پاسخ سوالات ما را بدهد.
حالا بیایید به همان جمله نامفهوم ابتدای متنم برگردیم. من میخواهم برای فهم اثر سه خواهر رویکردی پیشنهاد کنم. در ذهن صاحب اثر برویم و بپرسیم که گروه اجرایی با چه سوالی سمت سه خواهر رفته و میخواسته چه تجربه فرمی را در اجرا از سر بگذراند. به نظرم چنین استفادهای از نمایشنامه به ما این حس را میدهد که گروه سعی داشته که نمایشنامه را کنار بگذارد و بپرسد که آیا میتوان به صرف حرکات بدن بازیگران و بازیهای سادهای روی صحنه و ساختن قابهایی از بدن بازیگران و وسایل روی صحنه موقعیتهای نمایشنامه سه خواهر و همین طور شخصیتهای آن را بازآفرینی کرد؟ به نظرم این سوال به شدت جذاب است ولی اجرا پاسخ درخوری به این پرسش نیست چرا که حرکات بازیگران نه موقعیتها را بازآفرینی میکند و نه شخصیت آنها را.
در کل گروه اجرایی سه خواهر گروه جوانیاند که به نظر میرسد با سوالی سراغ هنر آمدهاند در این راه جدیاند و دغدغه دارند و این خصیصه مهمترین ویژگی یک گروه هنری یا هنرمند است. آرزو میکنم که همچنان در پی پاسخهایشان باشند و همچنان که از پاسخدادن لذت میبرند، تشنه رسیدن به پاسخهای بهتر باشند.