درباره شاعرها به معلم تبدیل نمیشوند
نمایش ساخته یکی از دوستان ما بود؛ یعنی من و علی و کاوه. با هم قرار گذاشتیم که همان دم ساعت هفت یکدیگر را
... دیدن ادامه ››
در لبخند ببینیم. من زودتر رسیدم. بعد کاوه رسید و بعد دیدیم علی نیست. کاوه زنگ زد به علی. علی گفت باید بیایید بالا. با کاوه رفتیم طبقه بالا و تقریبا ما به عنوان آخرین تماشاگران وارد سالن شدیم. نور ما رفت و نور صحنه آمد.
در ابتدا میخواهم بگویم که من تئاتر را چطور میفهمم و این که به نظرم صاحب اثر در چه تجربهای موفق عمل کرده و باید مسیر تجربه خود را به چه سمتی پیش ببرد. نمایش اقتباسی از نمایشنامه ایوانف است. اگر ایوانف را نخواندهاید، ایوانف درباره مردی به همین نام است که نه تنها کسی او را نمیفهمد که حتی تلاش او هم برای آن که دیگران درکش کنند، به جایی نمیرسد و به سوءتفاهمها دامن میزند تا این که تصمیم میگیرد خودش را از این زندگی خلاص کند. ایوانف نمایش حاضر هم شباهتهایی با نمایشنامه دارد اما تغییرات مهمی نیز در آن اتفاق افتاده.
اگر بخواهم تجربه صاحب اثر را در این اثر خلاصه کنم، میتوانم بگویم که روابطی از شخصیتها از متن اصلی انتخاب شده و توسط حرکتهای بدنی یا اشیا به نمایش گذاشته شده. به عنوان مثال تنش رابطه ایوانف و دکتر از طریق برهمزدن تمرکز او در ابتدای صحنه نشان داده میشود. یا مثلا رابطه ایوانف و آنا از طریق دعوت آنا به رقص و خودداری ایوانف از رقصیدن نشان داده میشود یا رابطه آنا و دکتر از طریق مدیتیشن در پایان نمایش نشان داده میشود. خستگی و بیحوصلگی هم از ناتوانی او در پیدا کردن بند کفشش آشکار میشود. هر چند که نمایش در نشان دادن این روابط که با جهانبینی صاحب اثر برگزیده شدهاند، موفق است اما مشکلاتی هم برای نمایش پیش میآورد. اما چه مشکلاتی؟
ما برای آن که روابط را بفهمیم نیاز به پیشفرضهایی داریم؛ هم پیشفرضهایی از نمایشنامه اصلی، هم پیشفرضهایی از دنیای بیرون از نمایش. به عنوان مثال ما باید بدانیم که میتوان از کنشهای دکتر در نمایشنامه اصلی چنین برداشت کرد که ممکن است دکتر به آنا علاقه داشته باشد و از طریق برجستهشدن این برداشت در صحنه بفهمیم که صاحب اثر میخواهد چه خط داستانی را پررنگ کند و داستان آنا را چگونه متفاوت از نمایشنامه اصلی روایت کند. این اطلاعات که به صورت پیشفرض مخاطب وارد نمایش میشود میتوانست در خود اثر ساخته شود.
نکته دیگر این است که ما برای فهمیدن دلالت حرکات بر روی صحنه نیاز به پیشفرضهایی از دنیای بیرون از نمایش داریم. به عنوان مثال در جایی که آنا ایوانف را به رقص دعوت میکند و ایوانف او را هل میکند، باید متوجه اختلاف آنا و ایوانف بشویم. ولی چرا باید چنین درکی داشته باشیم؟ شاید این موضوع شوخی آنا و ایوانف باشد؟ این که ما چنین نتیجهگیری میکنیم به مجموعه بزرگی از پیشفرضهای ذهنی برمیگردد که همه آنها میتوانست از طریق ساختن موتیف و شکستن آنها در خود نمایش اتفاق بیفتد.
مشکل بعدی پیشروی روایت و چرایی کنشهاست. ما میفهمیم که ایوانف به آنا کممحلی میکند اما ایوانف همچنان آنا را دوست دارد. چرا؟ این موضوع از این جهت در نمایشنامه اصلی کمرنگ است که موضوع نمایشنامه ایوانف است و ما میفهمیم که کسی ایوانف را نمیفهمد یا جدی نمیگیرد که او بتواند دلایل خود را توضیح دهد اما نمایش حاضر درباره آنا است. ما باید بفهمیم چرا آنا همچنان عاشق ایوانف است. آنا در جایی تصمیم میگیرد که دیگر عاشق ایوانف نباشد و دکتر را درگیر خود کند. اما چگونه به این نتیجه میرسد. از ایوانف خسته میشود؟ میفهمد که لایق شخصیت بهتری از ایوانف است؟ سعی میکند زندگیاش را معطوف چیز دیگری کند؟ نمایش تنها به بازنمایی روابط شخصیتها یا ویژگیهای روانی و شخصیتی شخصیتها در صحنه متکی است و نمیتواند به روشنی درباره علل وجود چنین روابط یا تغییر آنها توضیح دهد. حالا پیشنهادم برای صاحب اثر این است که در ادامه علاوه بر استفاده موفقش در برگزیدن روابط مهم در نمایشنامه و نمایش آن در صحنه بر نمایش چرایی وجود آن روابط و چگونگی تغییراتشان تمهیداتی بیندیشد.
از دیدن اجرای دوستانم بر روی صحنه بینهایت لذت بردم. برای اجراهایشان شبهای درخشانی آرزو میکنم و امیدوارم آنان را در کارهای دیگری به زودی ببینم و به افتخارشان از جایم بلند شوم و تشویقشان کنم.