گزارش لیر
پنجشنبه بود از دانشگاه با فرهاد راه افتادیم با ماشین ترانه. ترانه ما را در ایستگاه بهشتی پیاده کرد و از ایستگاه بهشتی به همت رفتیم
... دیدن ادامه ››
و بعد رفتیم باغ کتاب که هنوز زود بود. خیلی زود بود. دو سه ساعتی گشتیم و حرف زدیم که باران گرفت و باران گلها را معطر کرد و هوا عطرآگین شد و هوش از سر میبرد. تا آن که ورود دادند و وارد شدیم. طول کشید که همه نشستند و نور ما رفت و نور صحنه آمد.
صحنه در وسط بود و تماشاگران دو سوی صحنه بودند. موقعیت نمایش هم درباره جلسه مصاحبهای بود که ادموند، گونریل و ریگان برگزار میکردند تا کسی را برای کمک به اجرای برنامه تقسیم ارث لیر استخدام کنند که یا نقش لیر را بازی کند یا به لیر در انجام این مسئولیت کمک کند. تا این جا موقعیت موانعی دارد و شخصیتهایی و شخصیتها هم اهدافی دارند که همه این موارد میتواند در نهایت به یک کنش دراماتیک منجر میشود. اما نمایش به این سو نمیرود. ما چندان نمیفهمیم که دقیقا ادموند، گونریل و ریگان بنابر برآوردن چه هدفی میخواهند شخصیتی را برگزینند و چون از اهدافشان اطلاعی نداریم هنگام حاضرشدن مصاحبهشونده احساس تعلیقی هم نمیکنیم چرا که هر اتفاقی میتواند رخ دهد. این موضوع یعنی مشخصنبودن دلایل یا احساسات شخصیتها و سیر حوادث تا پایان ادامه پیدا میکند. به همین دلیل به نظرم اگر بخواهیم با منطق یک نمایش دراماتیک اجرا را بررسی کنیم، راه به جایی نمیبریم. اما خود اجرا چه پیشنهادی به ما میکند؟
با توجه به این که اجرا آگاهی ما از جزئیات نمایشنامه شاه لیر را پیشفرض میگیرد و همچنین در ادامه اجرا داستان دیگری را درباره یک زوج ایرانی به نمایش اضافه میکند و آنها را به دربار شاه لیر میآورد، میتوانیم حدس بزنیم که اجرا میخواهد بین سه فضای مختلف در ذهن مخاطب ارتباط برقرار کند. اولی خود نمایشنامه شاه لیر اثر شکسپیر است، دومی اجراست و سومی جامعه ایران و ادراکی از آن که در ذهن مخاطب وجود دارد. حالا بیایید با هم ارتباطها را بررسی کنیم و ببینیم در نهایت به کجا میرسیم.
شاه لیر میخواهد اموالش را میان دخترانش تقسیم کند اما بنابر اجرا توانایی انجام آن را ندارد. در نتیجه کسی را استخدام میکنند که بیاید تا به او در انجام این مسئولیت کمک کند. از قضا ادموند انجام این وظیفه را به زوجی ایرانی میسپارد. زوجی که با هزار بدبختی از نوع بدبختیهای مهاجران ایرانی به انگلیس آمدهاند. پسر به شاه لیر کمک میکند و دختر ایرانی اندک اندک جای کردلیا را میگیرد. پسر به ایران برمیگردد و حوادث نمایشنامه شکسپیر برای باقی شخصیتها پیش میآید اما در صحنه آخر کردلیا پیش شاه لیر میماند و به او میگوید که چرا مانند باقی خواهرانش به پدر ابراز علاقه نکرده و شاه لیر میپذیرد. حالا این ارتباطات چه چیزی را میسازند؟ آیا کردلیا و شاه لیر و دیگر شخصیتها نماد چیزی هستند؟ شاه لیر نماد ایران است و کردلیا نماد کسانی که مهاجرت کردهاند؟ آیا شاه لیر نماد تاریخی است که مدام تکرار میشود و کردلیا نماد راستگویانی که چوب صداقتشان را در تاریخ خوردهاند؟ امیدوارم نباشد و من درک اشتباهی از نمایش داشته باشم.
هر چند که امیدوارم اشتباه کنم اما موارد متعددی به نماد بودن شخصیتها در صحنه دامن میزنند. مثلا خیلی از رفتارها در صحنه عملا یا بی منطق است یا منطق سستی دارد. شاه لیر نمیتواند متنش را حفظ کند و دختر ایرانی پیشنهاد میدهد که شاه از رو بخواند. اگر راه حل چنین آسان بود، کل شخصیتها از پیشنهاد چنین راه حلی عاجز بودهاند؟! این موارد نشان میدهد که برای گروه اجرایی رساندن نمادها به مخاطب ارزش بیشتری داشته تا ایجاد انسجام میان عناصر نمایش. مسئله دیگری که باید به آن اشاره کرد، مانیتورهای کنار صحنه بود که میتوان گفت دلالتی داشتند بر نمایشی بودن همه رفتارها و کنشهای روی صحنه. اما به جز این دلالت که همان ابتدا مشخص میشود دیگر کارکردی برای صحنه نداشتند.
خلاصه که به نظرم گروه اجرایی سعی دارند که نمادهایی بسازند و پیامهایی بدهند که هم از تواناییهای گروه اجرایی کمارزشتر است هم از نمایشنامه شکسپیر و هم از فضای امروزی جامعه ایران. به هر حال برای گروه با توجه به زحمتهای فراوانشان و جمعکردن آدمها برای تئاتر شبهای درخشانی را آرزو میکنم و امیدوارم بتوانم با دوستانم درباره اجرا بیشتر حرف بزنم.