تیوال | مجید اصغری درباره نمایش اختتام عشق: رویدادهای رخ داده در تئاتر امروز ایران به قدری حیرت‌آور و حتی افسانه‌ا

SB > com/org | (HTTPS) localhost : 17:23:19

مجید اصغری (majidasghari) درباره نمایش اختتام عشق i

رویدادهای رخ داده در تئاتر امروز ایران به قدری حیرت‌آور و حتی افسانه‌ای‌ست که بعضا آدم را یاد منطق عجیب و محیرالعقول سینمای تجاری بالیوود می‌اندازد. ... دیدن ادامه ›› چیزی که امروز به آن تئاتر می‌گوییم به معنای دقیق کلمه در کما قرار دارد و چندین سال است داریم در رابطه با مدیریت دستوری و پیامدهای مخربش هشدار می‌دهیم اما کو گوش شنوا! تئاتری که در ابتدای دهه نود شمسی و با ظهور سالن‌های خصوصی ریز و درشت باعث فخر مدیریت آن زمان شده بود و حضرات طوری که تهران و تعدد تماشاخانه‌هایش را به "پاریس کوچولو" تشبیه می‌کردند، اینک تبدیل به تالارهای عروسی شده‌اند که برایشان هیچ فرقی ندارد که کارگردان در آن مراسم عزا می‌گیرد یا جشن بله‌برونش را؛ اینک البته تا زمانی که مبلغ اجاره‌اش را تمام و کمال با سودش پرداخت کند!
در این شرایط اسفبار تئاتر که جشنواره پویای دانشگاهی‌اش تعطیل است، تولیدات و پژوهش‌ها سال‌هاست که به‌روز نیستند، دانشگاه‌ها به بنگاه نشر ناامیدی بدل شده و منتقدان دلسوز یا خانه‌نشین‌اند یا خارج‌نشین و یا از سر شرافت قلم شکسته‌اند تا مبادا مجیزگوی اجراهای دستوری دولتی شوند، ناگهان نمایشی سربرمی‌آورد خارج از سلطه تئاترهای بلاگرپسند که اینک مهر باطلی می‌زند به هر آن چه تاکنون به عنوان تئاتر مدرن به خلق‌الله قالب می‌کردند. شکل‌گیری نمایشی همچون «اختتام عشق» به امروز و دیروز برنمی‌گردد. گویی جایی پنهان بوده و امروز شرایط بروز پیدا کرده. شاید در نگاه اول اثر وارداتی و محصول زاویه نگاه پَسکل رامبر باشد اما چیزی که من دیدم، میراث بیش از دو دهه فعالیت مستمر هنرمندانی با محوریت اشکان خیل‌نژاد، حامد رسولی و مریم نورمحمدی‌ست.
اثر چنان تهاجمی و واکنشی‌ست که قصد ترحم به هیچ‌کس و هیچ چیزی حتی مورد احترام‌ترین احساسات انسانی همچون "عشق" را نداشته و اختتامی برای آن طراحی کرده است. مفهوم بیهودگی در بودن (حال این بودن را هر آن چه درنظر بگیرید، چه رابطه، چه هویت فردی و یا اثرگذاری اجتماعی) رخت نمایش شده اما آن را از عریانی نجات نمی‌دهد. چون سوال اینجاست که اگر همه چیز بیهوده‌ست، اصرار بر این پرُگویی خشن، بی‌پروا و عصیانی از کجا ریشه می‌گیرد؟ کاربرد خشم در کلماتی که تهی از معنا شده‌اند کجاست و در نهایت قرار است چه چیزی دست حامد و مریم را بگیرد؟ آزار! این تنها کلمه‌ای‌ست که در دنیای اثر به نمایش درمی‌آید.
وقتی نتیجه حرف‌های حامد می‌شود اشک‌های مریم و با طعنه به او می‌گوید: «آبغوره نگیر! من از آبغوره گرفتن بدم میاد!» یا تاثیر حرف‌های مریم که باعث مچاله شدن حامد شده و با تحکم به او می‌گوید: «صاف وایسا و منو نگاه کن حامد!»؛ گویی هر دو به مقصود خود که انتشار شکنجه است رسیده‌اند و آن را عینی در بدن یکدیگر می‌بینند. حتی مخاطب هم از این بار سنگین آزار مصون نیست و گاه مورد شلیک کلمات دو بازیگر قرار می‌گیرد.
اثر از نظر محتوایی هیچ چیزی جهت ارائه ندارد و این هیچ‌چیز واقعا به معنای دقیق کلمه "هیچ‌چیز" نیست. اما دنبال چه هستید که در اثر نمی یابید؟ قصه؟ شخصیت‌پردازی؟ نقطه‌عطف؟ مهندسی نمایشنامه در سه پرده دارای مقدمه، اوج و فرود؟ در کارگردانی چه؟ طراحی صحنه مجلل و البسه فاخر؟ میزانسن‌های پیچیده؟ طراحی نور چشم‌نواز و کمپوزیسیونی که تضمین‌کننده فروش اثر است؟ البته که همه این‌ها نیست. پس چه چیزی باعث جذابیت «اختتام عشق» شده؟ فرم اجرایی ایستا و نحوه بهره‌برداری از مونولوگ‌ها و جملاتی که یک‌تنه وظیفه کل بار نمایش را به دوش ‌می‌کِشد.
اینجا کلمات میزانسن دارند و نحوه بیانشان، کارکرد اجرایی پیدا می‌کنند. پیشتر گفته بودم که اثر شباهاتی با نقاشی «شماره پنج» جکسون پولاک دارد. همان‌قدر شلوغ و پرهیاهو که به ظاهر بداهه و تصادفی‌ جلوه گرفته اما پر است از جزییاتی که درک کاملش را مشکل و شاید نشدنی می‌کند. ما با پس‌مانده مرگ یک رابطه مواجهیم که هیچ چیزی اعم از سکس، مرور خاطرات عاشقانه گذشته، تعهد و وفاداری آن چسبندگی سابق جهت احیای آن را فراهم نمی‌کند. دیالوگ‌های جنسی که دو طرف به یکدیگر پرتاب می‌کنند، بیشتر از آن که محرکشان باشد، حالت حمله با چاشنی طعنه دارد که همچون سم کشنده‌ست. اما در این میان حضور تعدادی کودک که ناغافل میان دو راند، یکی از درهای این جهان مسموم را باز می‌کند، از چه حکایت دارد؟
ورود وروجک‌ها به این شکل است: «الان وقت تمرین ماست، شما اینجا چی‌کار دارین؟» یا «ما خیلی کاری نداریم و زودی تمرین می‌کنیم و می‌ریم». فرشته‌های کوچولو با ترانه‌ای که می‌خوانند، برای لحظاتی مخاطب از از جهان حامد دور کرده و مقدمه وارد شدن به جهان مریم را هموار می‌کنند. آن‌ها ضامن نجات رابطه مریم و حامد نیستند، آن‌ها فرشتگانی هستند که دیگر نه آهنگ و نه عصای جادویی‌شان مدت‌هاست از کار افتاده و از نظر اجرایی تاثر چندانی در رفتار زن و مرد نمایش نمی‌گذارند.
شاید گفته شود که سادگی فرم اجرایی «اختتام عشق» (البته از نظر من چندان ساده نیست) می‌توانست توسط هر شخص یا بازیگر دیگری کار شده و حتی در سالن‌های بهتری به صحنه برود، اما همان‌طور که گفتم در طول دو دهه که به شکل موشکافانه آثار نمایشی ایران را رصد کرده‌ام، هیچ‌گاه نمایشی مشابه چیزی که اشکان خیل‌نژاد مقابل چشمانمان گذاشته ندیده‌ام و دستاورد این اجرا باعث شده نه او، نه حامد رسولی، نه مریم نورمحمدی و نه تئاتر ایران دیگر به ماقبل خود باز نگردند.

مجید اصغری

امیر ناصری، مبینا روح‌الهی و امیرمسعود فدائی این را خواندند

برای بهره بهتر از تیوال لطفا عضو یا وارد شوید

بخشی از آمار تیوال