تیوال | مجید اصغری درباره نمایش منظومه‌ی پیامبر بدی‌ها: یادداشتی درباره نمایش «منظومه‌ی پیامبر بدی‌ها» به کارگردانی محمد مساوا

S4 > com/org | (HTTPS) 78.157.41.90 : 23:15:27

تئاتر

نقد کاربران احتمال افشا یا کاهش جذابیت

مجید اصغری (majidasghari) درباره نمایش منظومه‌ی پیامبر بدی‌ها i

یادداشتی درباره نمایش «منظومه‌ی پیامبر بدی‌ها» به کارگردانی محمد مساوات
نگارخانه مساوات در قصر مکبث

«منظومه‌ی پیامبر بدی‌ها» برای کسانی که ... دیدن ادامه ›› آثار مساوات را دنبال می‌کنند، ممکن است تکراری به نظر برسد اما این مطلب در پی این است که تفاوت آن با سایر آثارش را آشکار کرده و میزان ریسک‌پذیری کارگردان شاخصی چون محمد مساوات را ارج نهد.
مساوات از نمایش «شکوفه‌های گیلاس» که مانند خورشید در کارنامه هنری وی می‌درخشد، وارد نوعی از فضا و میزانسنی شد که بیشتر نمونه‌اش را در تئاتر نو(Noh) ژاپن سراغ داریم. از ویژگی‌های این سبک تئاتری، حرکات سنجیده و کند بازیگران، گفتاری کلاسیک و گاه شاعرانه و حضور تاثیرگذار موسیقی سنتی‌ست. در تئاتر نو ژاپنی، همه چیز به مثابه نوعی تشریفات به نظر رسیده و شکل تقدس‌واری به خود می‌گیرد.
موضوع اصلی این گونه تئاتری بیشتر به رابطه بین زندگان و مردگان می‌پردازد. در ساختار یک نمایش نو، معمولاً شخصیت اصلی (شیته) یک روح، ایزد یا قهرمان اسطوره‌ای است که با راهب یا مسافر (واکی) روبه‌رو می‌شود.
نمایش در دو بخش اجرا می‌شود: ابتدا شیته به شکل انسانی ظاهر می‌شود و گذشته‌اش را روایت می‌کند، سپس در بخش دوم، با ظاهر واقعی‌اش بازمی‌گردد و حقیقت پنهان‌شده‌ی داستان را آشکار می‌سازد. روایت‌ها اغلب مبتنی بر اسطوره‌ها، متون بودایی یا اشعار کلاسیک‌اند. رابطه مرید و مرادگونه با محوریت معاد و رستاخیز، پایه نمایش را ساخته و به آن سر و شکل می‌دهد.
حال نمایش «شکوفه‌های گیلاس» را به یاد بیاورید. "یک سامورایی برای دیدن استاد به معبد می‌رود". برای کارگردان آگاهی چون مساوات و بازیگران هوشمندی چون حامد رسولی و رومینا مومنی همین گزاره ساده، فرم اجرایی‌اش را در خود پنهان کرده است. نوعی قداست و احترام شرقی در بدن آن‌ها کاملا واضح و مشهود بود. اما از زاویه سایر عناصر بصری آیا این حرمت و وجاهت وجود داشت؟ آیا تکنولوژی در خدمت این نگاه عارفانه قرار گرفته بود؟
حال برسیم به اثر جدید مساوات. حوض و جریان آب، محیطی مرموز و کم‌نور با یازده دریچه که منظومه‌ای را تشکیل می‌دهد. حضوری غیر زمینی که با تاکید ابتدایی نمایش بر ستارگان و شهاب سنگ، ما را از منطق روایی زمینی خارج می‌کند. شروع نمایش پیش از زاده شدن قهرمانان آغاز می‌شود، با صدا. موسیقی سنتی و دیالوگ‌های بازیگران!
این بار رابطه دو بازیگر شبیه مرید و مراد نیست بلکه به شیطان و پیامبر شبیه شده است. نگار جواهریان (فرشته شیطان_لیدی مکبث) بر محمد مساوات (پیامبری مبعوث شده_ مکبث) ظهور کرده و وحی‌آور اوست. اینجا ریسک بزرگ محمد مساوات شکل می‌گیرد. متن غربی مکبث قرار است در بستر تئاتر نو ژاپنی روایت شود. گونه‌ای از تئاتر که مخاطب امروز ایرانی قرابتی با آن نداشته و ممکن است ارتباط تنگاتنگی با آن برقرار نکند. اما انتخاب دقیق نگار جواهریان تا حد زیادی این مشکل را برطرف کرده است. حضور فعال جواهریان در تصویر و بازی در نقش‌های متفاوت، کنجکاوی مخاطب در همراهی وی با مساوات را برمی‌انگیزد که این بار قرار است از او چه ببیند. جواهریان در عین داشتن چهره‌ای ظریف و معصوم، این توانایی فوق‌العاده در بازی خود را دارد که نوعی سردی، بی‌تفاوتی و روحیه‌ای عصیانی و شیطان‌صفتی را از خود نشر دهد. روی صحنه قدم که می‌زند ترسناک است و آرامش‌زداست! در صحنه توصیف لیدی مکبث، مساوات به درستی تصویر کلوز جواهریان را روی دیوار می‌اندازد. لیدی مکبث شرور و جاه‌طلب، اشک می‌ریزد و پارادوکس حسی عجیبی برای مخاطب به وجود می‌آورد.
زبان در این نمایش چه کارکردی دارد؟ زبان در این نمایش ملال‌آور است چون مخاطب به شنیدنش عادت ندارد نه آن که واژگان ایرادی داشته. اما مونولوگ‌های طولانی بازیگران بیشتر از آن که خود کلمات را بارور کنند، به حرمت سکوت بین‌شان می‌افزایند. لحظاتی که سکوت است، اثر دیدنی‌تر می‌شود و حرکات در تاریکی را تشدید می‌کند. به یاد بیاورید صحنه‌ای که مکبث و لیدی به واسطه کات نورها به یکدیگر نزدیک می‌شوند. به واقع از لحظات دیدنی نمایش است. انفجار مینی‌مالیسم است و مروج آن!
در این اثر هرچند احتیاج مساوات به تکنولوژی روز مانند دوربین مدار بسته یا مپینگ سه‌بعدی نسبت به آثار قبلی‌اش کاهش پیدا کرده اما همچنان بر آن استوار است. او و جواهریان کار دشواری را به عنوان بازیگر انجام داده‌اند. حفظ آن مونولوگ‌های طولانی یک طرف و تداوم حفظ ریتم حس‌زدای آن یک طرف دیگر است. اما من به عنوان یکی از تماشاگران پیگیر آثار محمد مساوات که تجربه‌طلبی او را تحسین می‌کنم، این پیشنهاد را دارم که در این مسیر ناهموار که گفتار را مورد هجمه و آزمون قرار داده، از ویژگی‌های بدن در این فرم اجرایی غافل نشود. محمد مساوات به آن میزان بلوغ در کارگردانی رسیده تا اینک کارکرد تقدس‌گونه بدن را در صحنه به نمایش بگذارد.

حسام؟، سامان فرهنگ، امیر مسعود، نگین، Nova، شاهین محمدی و سعید این را خواندند

برای بهره بهتر از تیوال لطفا عضو یا وارد شوید

بخشی از آمار تیوال