درباره مجلس ناهید
علی گفت بیایید برویم مجلس ناهید را در ایرانشهر ببینیم که گفتیم باشد. ما که بودیم؟ من و کاوه. ساعت شش یکدیگر را دم در ایرانشهر
... دیدن ادامه ››
دیدیم. گرسنه بودیم. گفتیم برویم کافه بالای ایرانشهر. رفتیم. آن قدر بوی دود سیگار میآمد که نفسمان گرفت. برگشتیم طبقه پایین و روی صندلیهای آهنی و قرمزپوش انتظار سالن نشستیم و سخن گفتیم و در سفتیم که گفتند بیایید سرجایتان بنشینید. رفتیم و نشستیم. نور ما رفت و نور صحنه آمد.
روی صحنه چهارنفر روی صندلیهای آهنی نشستهاند و پشتشان هم تصاویری از صورت خودشان پخش میشود. موقعیت مجلس ناهید درباره مرگ زنی است و این چهارنفر دعوت شدهاند تا درباره ارتباط خود با مقتول توضیح دهند تا شاید یکی از آنان قاتل مقتول باشد. این موقعیت دراماتیک است. به این معنا که مسئلهای وجود دارد و شخصیتها باید بتوانند آن را حل کنند. آنها باید تلاش کنند که روایتهایی بسازند تا گناهکار جلوه نکنند. اما مشکل نمایش این است که شخصیتها مطابق با این منطق رفتار نمیکنند و منطق جایگزین آنها هم چندان نسبتی با موضوع ندارد. اکنون حرفم را توضیح میدهم.
صاحب اثر برای آن که تضادی در بین شخصیتهایش ایجاد شود و این تضاد اختلاقی در شیوه روایت آنان ایجاد کند، برای شخصیتهایش ویژگیهای رفتاری متمایزی را انتخاب کرده. حاج علی معتمد محله است، مذهبی است، روضهخوان است و در انتخابات شورای شهر و مجلس شرکت کرده. میلاد کنار خیابان انقلاب عطر میفروشد و زندگی آزادی دارد. شیوا دختری علاقهمند به هنر است و تضادی با فرهنگ خانوادگی خود دارد و فریدون که از اعضای اصلی مسجد و روضهخوان است. برای رعایت منطق نمایش و متن شخصیتها باید تفاوت نگرش خود را در چگونگی روایت آشنایی با مقتول توضیح بدهند ولی متاسفانه این اتفاق نمیافتد و صاحب اثر برای نمایش تمایز شخصیتهای خود آنان را وادار به زیادهگویی میکند. به عنوان مثال دیالوگ فریدون درباره این که در مسجد کانون نقد فیلمی به نام ایوب دارد و خودش هم راشامون را نقد میکند. با مختصاتی که ما از شخصیت داریم، ذهن ما را به کلیشههای ذهنیمان ارجاع میدهد. چنین دیالوگی هیج نسبتی با موضوع قتل ناهید ندارد و این فکر را در ذهن ما پررنگ میکند که نکند از این طریق صاحب اثر میخواهد از مخاطبان خود خنده بگیرد که اگر چنین باشد، کاری است اضافه و بیهوده برای اتفاقی که قرار است در صحنه بیفتد.
هر چند این نقص برای شخصیتهای مختلف در حد چند دیالوگ است اما شخصیت میلاد به کلی دچار این اشکال است. او گونهای داستان را تعریف میکند که اتفاقا او را در مظن اتهام قرار میدهد. میگوید که عرقفروش است و حرفهای بیربط میزند. در حالی که یکی از مظنونهای اصلی است، با پلیس شوخی میکند. این انحراف از منطق موقعیت ما را به این فکر میاندازد که نکند شخصیت میلاد اساسا به این دلیل نوشته شده که از مخاطب خنده بگیرد که باز هم در راستای تضعیف نمایش است. ولی اگر بخواهم انقدر هم غرغر نکنم. نمایش دو ویژگی مثبت هم دارد.
اولی توجه به زبان است. چهارشخصیت با توجه به جایگاهشان از دایره واژگان متفاوتی استفاده میکنند که البته در مورد شیوا باز مشکلی وجود دارد. طبق گفته شخصیتها شیوا فرد تحصیلکردهای است و بازیگری و خوانندگی میکند ولی این موضوع خود را در زبان شخصیت نشان نمیدهد. ویژگی مثبت دوم توجه به نقاط مشخصی از تهران است، روبهروی شیرینی فرانسه و محله فلاح در تهران. ولی این مکانها هم تنها در حد اسم میمانند و ما نمیفهمیم اگر میلاد به جای روبهروی شیرینی فرانسه، روبهروی یک شیرینی فروشی دیگر بساط میکرد چه تفاوتی به وجود میآمد. یا این که اگر شخصیتها به جای فلاح در جای دیگری زندگی میکردند چه چیزی در متن عوض میشد. صاحب اثر میتوانست به جای تأکیدهای اضافه شخصیتها بر روی موضوعات بیربطی چون نمایندگی مجاس، سخاوت حاج علی، شوخیهای میلاد به توصیف مکان و فرهنگ مکانهایی که از آن سخن گفته، بپردازد و این چنین مکان را هم وارد روایت خود کند. در واقع شاید مکانها هم در قتل ناهید نقش داشتهاند.
مشکل بزرگ دیگر متن هم پایان آن است. ما منتظریم که ببینیم آخر کدام شخصیت به قتل اعتراف میکند یا ما چگونه از تضاد در روایتها قاتل را مییابیم اما پس از اعتراف شیوا حاج علی و میلاد هم به قتل اعتراف میکنند. در پایان نیز شیوا میگوید چه فرقی دارد که ناهید را چه کسی کشت؟ در حالی که برای مخاطب و موقعیتی که در صحنه است، اتفاقا بسیار مهم است که چه کسی ناهید را کشته؟ و اگر قرار است که نتیجهای غیر از یافتن قاتل از نمایش گرفته شود، آن نتیجه باید به مخاطب واگذار شود. در واقع پایان نمایش منطق کلی آن را نقض میکند و ما نمیفهمیم که شخصیتها چگونه در متن تحول پیدا میکنند و سه نفر از چهار نفر قتل را میپذیرند. به عنوان نکته پایانی هم به نظرم موسیقی و پرده پشت صحنه میتوانست کارکرد بهتری در صحنه داشته باشد.
در کل که امیدوارم گروه مجلس ناهید در ادامه اجراهای خود موفقتر و پرتماشاگر باشند و در نمایشهای آتی خود نیز بدرخشند.