درباره نمایش POV
نمایش POV را با سعید دیدم یکی از دوستانم که به تازگی با او آشنا شدهام. من زودتر به کاخ هنر رفتم و شیرینی و چای خوردم که سعید
... دیدن ادامه ››
یک ربع مانده به اجرا رسید. کمی گفتیم و شنیدیم که از بلندگوها صدایی به گوشمان رسید که بیایید درها باز میشود. ما هم رفتیم و نشستیم. نور ما رفت و نور صحنه آمد.
روی صحنه موزاییکهای سفید چیده شده بود و روی آن موزاییکها میز بزرگ سیاهی بود و کنارش دو مرد با لباسهای آشپزی و ماهیتابهای در دست ایستاده بودند و صدای برخورد توپ پینگ پنگ میآمد. این از صحنه حالا برسیم به موقعیت نمایش.
دو شخصیت اصلی نمایش در حال بازی یک پینگ پنگ خیالی هستند که یکی از شخصیتها با نام تامی به بازی شک میکند و شک خود را به مرد سوی دیگر میز آلبرت میگوید و این پرسش را مطرح میکند که چگونه میتوان این بازی را به پایان رساند. در این جا موقعیتی شکل میگیرد. ما مسئلهای داریم که تداوم بازی بیپایانی است و شخصیتهایی که نیتی دارند و آن نیت اتمام بازی است. در این موقعیت شخصیتها باید میان مصالحه یا درگیری برای حل مشکل یکی را انتخاب کنند و این انتخاب هم شخصیت آنان را میسازد. در این جا اما مشکلی در نمایش به وجود میآید.
مشکل اصلی این است که یکی از شخصیتها اطلاعات بسیار کمتری نسبت به شخصیت دیگر دارد و دلیلش برای ما معلوم نیست. مثلا آلبرت پیشنهاد میکند که برای اتمام بازی باید توپی وارد بازی کنند و توپ بسکتبالی به میز بازی میآورد. تامی مدت زیادی از نمایش را صرف فهماندن این موضوع به آلبرت میکند که با توپ بسکتبال نمیتوان پینگپنگ بازی کرد. حالا این سوال برای مخاطب به وجود میآید که چرا این تفاوت در اطلاعات این دو شخصیت وجود دارد. یکی از پاسخهای محتمل این است که شاید در جهان آنها دسترسی به اطلاعات کم است ولی در ادامه میفهمیم که آلبرت تارکوفسکی و برگمان میبیند. در نتیجه احتمالا به اطلاعاتی دسترسی داشته که بداند با چه توپی پینگپنگ بازی میکنند. این ابهام در شخصیت آلبرت بخش عمدهای از مقدمه و میانه نمایش را تشکیل میدهد که به کلیت نمایش آسیب میزند.
پرسش شخصیتها درباره چگونگی ورود آنان به این جهان و چگونگی پایان بازی، سوال مخاطب هم میشود و همچنین مخاطب از خود میپرسد که چرا آنان با لباس آشپزی بر سر میز ایستادهاند. این دو سوال مهم که از ابتدا هم مطرح میشود، در نهایت پاسخ داده میشود. آنان از زندگی ملالآور و روزمره خود به کاری خلاقانه روی آورده بودند و آن کار خلاقانه هم به مرور به کاری ملالآور تبدیل شده است. پایان نمایش و پاسخ به بخشی از پرسشهای مخاطبان اثر را نجات میدهد و حسی از کشف را در مخاطب زنده میکند ولی پرسشی که تضاد میان دو شخصیت را به وجود میآورد و موتور محرک اثر است، بیجواب باقی میماند. تفاوت اطلاعات و قوه فهم دو شخصیت چرا به وجود آمده؟
با این حال شاید بتوان به این سوال هم پاسخ داد. زمانی ماهیت اصلی ماجرا برای ما روشن میشود که نور آلبرت آرام آرام میرود و صدای توپ پینگپنگ به همهمه مشتریان رستوران تبدیل میشود و نور روی تامی میماند تا این که دوباره نور آلبرت روشن میشود. با توجه به این اتفاق شاید بتوان گفت که همه چیز در ذهن تامی گذشته و آلبرت در سر تامی شخصیت کودنی است چرا که متوجه روزمرگی خود و ملالآوری آن نمیشود.
هر چند به نظرم پاسخ خوبی است اما آن هم مشکلاتی دارد. مشکل اصلی هم این است که فارغ از تفسیری که ما از نمایش میکنیم، ارکان اجرا باید به خودی خود قابل دفاع باشند. یعنی اگر مقدمه نمایش با وجود کمفهمی البرت به نمایش ضربه میزند، به این معنی که اتفاق جدیدی در اجرا نمیافتد، باید تغییری در آلبرت یا فهم تامی از البرت به وجود میآید که ما جدالهای جدیتری در اجرا میدیدیم.
دفاع دیگر هم این است که تم اصلی نمایش روزمرگی است و اجرا با فرم خود روزمرگی را به ما نشان میدهد و ما را با حس ملال روبهرو میکند ولی به نظرم این دفاع هم مشکلی دارد. اگر نمایش چنین قصدی دارد باید برای ما دلالت موجهی هم فراهم کند که به نظرم چنین نمیکند. در نمایش دلیل این تداوم عدم مشارکت البرت به دلیل محافظهکاری یا کمفهمیاش نشان داده میشود که همانطور که پیشتر گفتم چرایی آن در اثر توضیح داده نمیشود.
ولی فارغ از این نقزدنهای همیشگیام نمایش در نسبت با اجراهایی که امروزه روی صحنه میروند، نقطه مثبت بسیار مهمی دارد. در حالی که اجرا تا پایان قابلیت شعاریشدن دارد ولی صاحب اثر هوشمندانه و آگاهانه از آن جلوگیری میکند و تاکید خود را بر انتخابهای شخصیتهایش میگذارد که ستودنی است. کشف ما به عنوان مخاطب در این نمایش بر شناخت شخصیتها و موقعیتشان استوار است، نه این که میز نماد چیست یا پینگپنگ استعاره از چه چیزی میتواند باشد و صاحب اثر چه پیامی برای جامعه ایران دارد.
در کل برای گروه POV روزهای درخشانی را آرزو میکنم و منتظر اجراهای بعدی آنها هستم.