درباره نمایش سر انقلاب
چرا نمایش «سر انقلاب» نمایش بسیار بدی است؟
نمایش سر انقلاب را همچون سه تفنگدار با علی و کاوه دیدم. بلیتها را علی خریده
... دیدن ادامه ››
بود. قبل از اجرا به کافهای رفتیم و من دمنوش گلابی گرفتم که فقط مزه زنجبیل میداد. علی هم قهوه خورد. کاوه که رسید، دیدیم دیر شده و راه افتادیم. راستش را هم بخواهید شور و شوق فراوانی داشتیم. دلیلش را هم در انتها با نامهای به آریا گازر توضیح خواهم داد. خلاصه که به تماشاخانه هما رسیدیم و زیر سقف خدا از سرما لرزیدیم که ورود دادند و وارد شدیم. از گذرگاههای تنگ میان صندلیها گذشتیم و خود را به صندلیهایمان رساندیم که نور ما رفت و نور صحنه آمد.
صحنه شبیه یک کلانتری بود که با وجود پرچم شیر و خورشید و عکس محمدرضا پهلوی یادآور کلانتریهای قبل انقلابی بود که در سریالهای تلویزیونی میدیدیم. موقعیت هم درباره زندانی شکنجهشدهای بود که در روزهای منتهی به انقلاب 57 به دیوار بسته شده بود تا اعتراف کند به قصدی سیاسی از خانه یکی از سردمداران حکومت پهلوی سرقت کرده است. بازجو هم جوانی بود که با زد و بندهای خانوادگی به اداره تهران رسیده. در این جا منطقیترین استراتژی برای زندانی این است که همه تلاش خود را برای آزادی به کار ببندد و برای بازجو هم این است که بیشترین اطلاعات ممکن را از زندانی کسب کند ولی شخصیتهای نمایش «سر انقلاب» هیچ کدام از این راهها را نمیروند و موقعیت خود را دست میاندازند. بازجو به جای آن که تلاش کند، مسئلهاش را حل کند مدام به همسرش «کشور» زنگ میزند. همسرش هم در نمایش هیچ کارکردی برای حل مسئله بازجو ندارد. تنها وجود دارد که خالق اثر از طریق آن نشان دهد، بازجو از طریق روابط به این جایگاه رسیده و شخصیت تازهکاری است. ویژگیهایی که میتوانست از طریق کشمکش با زندانی و مسئله بازجو آشکار شود. به شوخی گرفتن موقعیت از طریق ورود شخصیتهای مختلف هم ادامه پیدا میکند.
یکی از این شخصیتها حسن است که برای زدن موی پیراسته بازجو وارد صحنه میشود. حسن شیوه صحبتکردن خاصی دارد و هر چند که مای مخاطب هم متوجه حرفهای حسن میشویم ولی بازجو اصرار دارد که بگوید نمیفهمد تا شخصیت زندانی سخنان او را ترجمه کند و از این طریق موقعیتهای به ظاهر طنزی ایجاد شود ولی در همین جا هم دست سازنده اثر مشخص است ما هیچ نشانهای در اثر نمیبینیم که سخنان حسن را برای بازجو نامفهوم کند. شخصیت سرباز هم موقعیت را به شوخی میگیرد. او به صورت کاملا مشخصی نادان است و انگار در صحنه گذاشته شده که صرفا به نادانی او بخندیم. این نادانی هم نه از طریق قواعدی که اثر با ما به اشتراک میگذارد بلکه با عقل سلیم قابل تشخیص است و به همین دلیل غیرهنری و سطح پایین است.
راه دیگری که صاحب اثر از طریق آن تلاش میکند تا ما را بخنداند، استفاده از اشارات کلیشهای و تکراری است. یکی از بدترین این استفادهها هم صحنه بطری شیشهای نوشابه است. من نمیفهمم که چنین اتفاقی که بارها در سینما و تلویزیون هم به نادرستی از آن بهره برده شده، چرا باید خندهدار باشد؟! اتفاقا به جای فرحبخشبودن شرمآور است و لکه ننگی در تاریخ! از این استفادههای کلیشهای میتوان به ورود انقلابیون به صحنه هم اشاره کرد. شیوه سلاح به دست گرفتن شخصیت زن به گونهای است که ما را به یاد نمایشهای مدرسهای در دهه فجر میاندازد و شوخی دوباره با تکرار همان کلمات خواهر و برادر و این که مبارز زن عاشق یکی از شخصیتهای مرد میشود.
مشکل بزرگ دیگر شعاری است که صاحب اثر تلاش دارد، بگوید. صاحب اثر در بیان پیامش هم سردرگم است. هم میخواهد از سمت مخاطب طرد نشود و هم همراستا با سیاست رسمی باشد و هم حرف جدیدی بگوید. به همین دلیل نتیجه نهایی هم ملقمهای است که ما در ده دقیقه پایانی میبینیم. این که بازجو آزاد میشود و کسی که هیچ نسبتی با انقلاب نداشته، تبدیل به قهرمان میشود. این که زمان شاه هم مردم ناراضی بودهاند. این که بیگناهان مثل آن سرباز در انقلاب کشته میشوند و ... . شعارهای گلدرشتی که تکلیفشان با خودشان معلوم نیست و برای راضی نگهداشتن همه به روی مخاطب دستبسته شلیک میشوند. شاهکارترین شعار هم در روزی که ما اجرا را دیدیم، حرف پایانی یکی از بازیگران بود که گفت:«امروز که همه غم رو تبلیغ میکنن ما با خنده انقلاب کنیم.» جملهای که نه تنها نامفهوم که توهینآمیز است. منظور از تبلیغکنندگان غم چیست؟ و همین طور منظور از خنده چیست؟ و اصلا انقلاب با خنده یعنی چه؟! در پایان هم نامهای به آریا گازر
سلام برادر
امیدوارم که حالت خوب باشد. برادرت که این نامه را برایت مینویسد، از دوستداران توست. کسی که نمایش کمیسیون صندلی را دوست داشت و به استعدادت غبطه خورد. استعدادت در پرورش موقعیت و مدیریت صحنهای با چندین بازیگر. اما حالا راستش را بخواهی سر خورده شده و در سرش افکار شومی میگذرد که نمایش فعلیات از چه انگیزههایی سر و شکل گرفته. آریا جان! در زمانی که همه ناامیدند، در زمانی که همه با هزاران مشقت دقایقی را برای خود نجات میدهند که به هنر بپردازند، تلاش تو معنای دیگری پیدا میکند. باید کارت را استعدادت را و انگیزهات را بیشتر جدی بگیری و از آن با چنگ و دندان حفاظت کنی.
ارادتمند تو، مخاطبت