تیوال | مجید اصغری درباره نمایش دیوانه خانه زری بوره: یادداشتی درباره «دیوانه‌خانه زری بوره» اثر همایون غنی‌زاده شازده، خسر

S3 > com/org | (HTTPS) 78.157.41.90 : 23:15:42

تئاتر

احتمال افشا یا کاهش جذابیت

مجید اصغری (majidasghari) درباره نمایش دیوانه خانه زری بوره i

یادداشتی درباره «دیوانه‌خانه زری بوره» اثر همایون غنی‌زاده
شازده، خسرو و مراد منهای زری بوره

بی‌شک اولین سوالی که ممکن است قبل از تماشای ... دیدن ادامه ›› اثر برایتان پیش بیاید این است که چرا غنی‌زاده که آثارش پیش از این در بهترین سالن‌ها و تالارهای پایتخت به اجرا درآمده اینک نمایش جدیدش را در جایی تقریبا نام‌آشنا (شاید بشود گفت در پذیرایی یک خانه قدیمی) مقابل دیدگان مخاطبان قرار داده؟
این مقدمه خوبی‌ست برای ورود به داستانی که ما نیز قرار است از اواسط آن واردش شویم و به شناخت کاراکترها، دغدغه‌ها و نیازهایشان برسیم.

اثر از نظر فرم روایی، به نویسندگان شهیر مکتب ابزوردیسیم نزدیک است. گویی یک لوپ تکراری را تماشا می‌کنیم. شاید چیزی شبیه به نمایشنامه «آخر بازی» ساموئل بکت. شخصیت شازده شباهت زیادی به کاراکتر «هَم» و شخصیت مراد به کاراکتر«کلاو» دارد. در هر دو اثر نمایش از پایان آغاز شده، کنش‌هایی تکراری صورت گرفته، در جایی از نمایش اوج گرفته اما بی‌هیچ تغییری و در پایان به همان نقطه آغاز می‌رسد. برای کارگردانی چون غنی‌زاده که بارها آثار بکت را روی صحنه آورده، چنین رویکرد و تاثیری نمی‌تواند بی‌دلیل باشد اما تفاوت‌هایی نیز دیده می‌شود که در ادامه به آن اشاره می‌کنم. غنی‌زاده به خوبی دریافته که برای انتقال اشکال مختلف روایتش با مخاطب، باید تا حد ممکن نه اثر بلکه مخاطب را به آن نزدیک کند جوری که شاید اگر تماشاگری دستش را دراز کند می‌تواند لباس بازیگران را لمس کند. این نزدیکی و برداشتن فاصله راه میانبری به ناخودآگاه مخاطب می‌زند که عملا و به صورت خودآگاه خودش را وسط معرکه احساس کند. کنش‌ها و اکت‌های تکراری روالی از گذر زمان را مجسم می‌کند.

مراد به عنوان خدمتکار مدام پرده‌ها را کنار می‌زند و دوباره آن را می‌کِشد. انگار دارد پرده نمایش را کنار می‌زند و می‌بندد. نمایشی که خود و خسرو (پسر زری بوره) برای شازده ترتیب داده‌اند. خسرو در این نمایش نقش مادر خود را بازی کرده و برای شازده عشوه می‌آید اما شازده به او بدنام شده و فکر می‌کند دارد به او خیانت می‌کند. از این رو طرح مجازات و مراسم توبه‌اش را با مراد پیش می‌برد. در لحظه مجازات زری، اتفاق عجیبی می‌افتد. شکنجه او به این صورت است که شازده اتو را داغ کرده و روی بدن زری می‌کشد و مراد هم کمکش می‌کند. شما به عنوان مخاطب در هر صندلی که نشسته باشید، در پس نگاهتان سایر تماشاگران را هم می‌بینید. در صحنه شکنجه زری، تماشاگرانی که در صحنه و مقابل چشمانتان هستند، به علت سکوتشان و صرفا تماشاگر بودنشان، مظلومیت زری را دوچندان می‌کند. تا پیش از این صحنه ممکن است شما مدام به چهره سایر تماشاگران نگاه کنید اما در لحظات شکنجه زری، فقط تنهایی او به چشمتان می‌آید نه حتی سایر بازیگران و تماشاگران. این می‌شود تجربه کارگردانی که تصمیم می‌گیرد با انتخاب چنین کمپوزیسیونی، تاثیرگذاری روایت یک قتل ناموسی را چندبرابر کند.
هیچ معلوم نمی‌شود خسرو فرزند شازده است یا ذکاءالملک یا حتی مراد. اما علاقه عجیب مراد به فردی مرکوری خواننده معروف و شباهت عجیب خسرو به این خواننده این سوءظن به او را تشدید می‌کند. خسرو بارها او را هیز و چشم‌چران خطاب می‌کند و مراد نیز به او یادآوری می‌کند که فرزند یک زن رعیت و هرزه است.
در پایان نمایشنامه «آخر بازی» ساموئل بکت که پیشتر به آن اشاره شد، «کلاو» لباس می‌پوشد تا برای همیشه «هَم» را ترک کند اما نمی‌رود و دوباره پیشش می‌ماند. خسرو نیز چنین تمایلاتی از خود نشان می‌دهد تا برای همیشه از این نقش "زنی هرزه_ فرزندی نامشروع" خلاص شود اما نمی‌تواند. به گفته مراد این "عادت" است که نمی‌گذارد از آن‌جا برود. فراموش نکنیم که "عادت" جزو مؤلفه‌های نمایش‌های ابزرود است. مراد هم می‌خواهد از این بازی شکنجه‌وار خلاص شود. مدام تریاک ناب به خورد شازده می‌دهد اما گاه بی‌نتیجه‌ست. ولی او پایان این شکنجه را نه در ترک مکان بلکه در تغییر فضا و اتمسفر روایت می‌داند. برای همین مدام به رادیو ملی زنگ زده و تقاضا می‌کند که آهنگی از خواننده محبوبش فردی مرکوری پخش کنند. گویی عزایی که بر سرشان نازل شده تحمیلی‌ست و حتی رادیو نیز برایشان مدام مرثیه‌سرایی می‌کند. در پایان که رادیو ملی به تقاضای مراد، فردی مرکوری پخش می‌کند، همان تفاوتی‌ست که ابتدای این مطلب به آن اشاره کردم. فردی مرکوری دروازه نجات را بر جهان روایت می‌گشاید و مراد را از این لوپ تکراری نجات می‌دهد.
حال علاقه مراد به مرکوری نمایش را فاقد زمان نمی‌کند؟ قطعا همینطور است! شما به طور دقیق نمی‌توانید درباره زمان و سال روایت نظر دقیقی بدهید، حتی نوع کلاه و لباس مراد نیز ربطی به خدمتکاران چند دهه اخیر ایرانی ندارد اما اگر با دقت توجه کنید متوجه خواهید شد که لباس زیرین هر سه کاراکتر از نوع لباس سفیدهایی‌ست که معمولا در تیمارستان یا دیوانه‌خانه‌ها تن بیماران می‌کند.
حال اگر تصور شود که روایت دارد در یک دیوانه‌خانه برای ما تعریف می‌شود، پس همه اکت‌ها، همه کنش یا واکنش‌ها، با نگاهی تردیدوار به آن نگاه می‌شود که آیا حقیقتا یک عقل سلیم پشت این اتفاقات است یا صرفا سه دیوانه‌اند که دارند ما را بازی می‌دهند!
به قول ساموئل بکت مهم‌ترین کلمه‌ای که آن را می‌فهمد و درکش می‌کند این است: «شاید»!

رویا پاک سرشت، امیرمسعود فدائی، سپهر، حسام؟، فریبا مهر و محبوبه افاضلی این را خواندند
نوید عسکری فراهانی، مهران خاجی، Paria_brh، حلی و لیلی شجاعی این را دوست دارند

برای بهره بهتر از تیوال لطفا عضو یا وارد شوید

بخشی از آمار تیوال