لطایف اصفهان (2)

وجه تسمیۀ محلۀ طوقچی اصفهان

در کتاب آثار ملی اصفهان تألیف ابوالقاسم رفیعی مهرآبادی دربارۀ محلۀ طوقچی و ماجرای جالب نام گذاری و وجه تسمیۀ این محله چنین آمده است: این محله همان است که به «دربه» یا «دریه» معروف و بقعه و خیابان صاحب بن عباد در آن واقع و در مجاورت منار باغ قوشخانه می باشد. در وجه تسمیۀ این محله به طوقچی و نیز املای آن اختلاف است و معمول نویسندگان امروزی «طوقچی» است. در رسالة الارشاد فی احوال الصحاب الکافی اسماعیل بن عباد در باب مدفن او چنین گفته:

«نعش صاحب به اصفهان نقل شد و در محلۀ معروف به باب دربه مدفون گردید و از شهید ثانی نقل شده که مدفن او در اصفهان و قبرش نزدیک دروازۀ طوقچی ... دیدن ادامه ›› در مقابل مسجد باباسوخته است و نیز شهید از ابن خلکان نقل کرده که صاحب در خانۀ خودش مدفون شد و نیز گفته که این دروازه را عموم تخچی می خوانند و وجه تسمیۀ آن را چنین بیان می کنند: بعضی از حکام که به اصفهان آمدند، مردم آنجا را مستجاب الدعوه شناختند و چون این نکته مانع مقاصد آنان بود از تمام مردم شهر خواستند که تخم مرغی بیاورند و نزدیک دروازه بگذارند. چون این کار انجام شد و تخم مرغ ها با هم مخلوط شدند دستور داد که هر کس تخم مرغ خود را بردارد و مردم هم هر کدام تخم مرغی برداشتند و چون هر کسی مال دیگری را برداشته بود آن تخمها مورد شبهه واقع و دیگر دعای آنان مورد استجابت نبود. و چون تخم مرغها را روی هم چیده بودند، آن دروازه را دروازۀ تخم چین خواندند و بر حسب کثرت استعمال، تخچی گردید و سپس آن را معرّب و تحریف کرده، طوقچی خواندند. صاحب ارشاد در پایان ذکر این وجه تسمیه اظهار نظر کرده: «اگرچه ممکن است مردم اصفهان مستجاب الدعوه بوده باشند ولی با اوضاع و احوال و گفته های شعرا که گفته اند:

بهشت روی زمین است خاک اسپاهان / به شرط آنکه تکانش دهند در دوزخ

بعید به نظر می رسد!»

از: کتاب «اصفهانی های شوخ و حاضر جواب» تألیف حسین نوربخش