درباره نمایش هم این هم آن
بلیت نمایش را از مدتها پیش خریده بودم ولی به روزش که رسید، هم دل و دماغی نداشتم هم هوا گرم بود. با خودم گفتم عطای
... دیدن ادامه ››
نمایش را به لقایش ببخشم و به خانه بروم. پول بلیت هم نوش جان عوامل کار ولی خودم را جمع و جور کردم. تاکسی اینترنتی گرفتم و خودم را به نمایش رساندم. خیلی زود رسیدم. تنها سه چهار نفر در سالن نشسته بودند. من هم همچنان با خودم درگیر بودم که خواب ناز بهتر بود یا سالن کوچک تماشاخانه ملک که چند دقیقه بعد جای ایستادن هم ندارد؟! که صدایی آشنا شنیدم. خانم آدینه بود که لباسی یکسر سفید پوشیده بود و از کافه آن جا قهوهای سفارش داد و هر کسی را که میدید، به گرمی سلام و علیک میکرد. سر چرخاند، من را هم دید. با من هم احوال پرسی گرمی کرد و من هم پاسخ دادم و نیشم تا بناگوشم باز شد که با خانم آدینه سلام و علیک کردهام. گذشت و گذشت که ورود دادند و تماشاگران پرتعداد نمایش رفتند و سر جایشان نشستند. نور ما رفت و نور صحنه آمد.
میخواهم از نقطه قوت نمایش شروع کنم و بعد به نقاط ضعفش برسم. راستش را بخواهید من خیلی از دیدن نمایش لذت بردم. دلیلش هم این است که نمایش درباره تئاتر و حال و هوای جامعه امروز تئاتر ماست. نمایش درباره نمایشی دو شخصیتی است که قرار است یکی از بازیگران پرسابقه تئاتر با نام مهلا و بازی گلاب آدینه به همراه یکی از بازیگران مشهور و جوان سینما با نام گندم و با بازی نورا هاشمی به روی صحنه ببرند. نمایش حول تضاد نسل جدید و باسابقه هنر میچرخد و کارگردان تلاش کرده این تضاد را در لباس، وسایلی که بازیگران به همراه دارند و ... به نمایش بگذارد. به عنوان مثال بازیگر جوان به دنبال شیک و قهوه است و بازیگر باسابقه همان چایی را میخورد که از خانه آورده. در طول اجرا مهلا تلاش میکند که به گندم نشان دهد آن چه میکند، غیرحرفهای است و سواد چندانی ندارد و هنوز باید بیاموزد. گندم هم با بیاعتنایی به مهلا به او نشان میدهد که رفتارش درست است چرا که هوادارانش چندین برابر بازیگر کهنهکار تئاتر است.
ویژگی مثبت نمایش تا همین جا این است که تماشاگران به سرعت موقعیت نمایش را میفهمند، شخصیتها را میشناسند و رفتارشان هم قابل درک میشود اما نمایش ویژگی مثبتی هم دارد و آن نقد جامعه تئاتری و هنری ماست. موضوعی که خود من هم آن را تجربه کردهام.
نمیدانم تا به حال تجربه رفتن به کلاسهای هنری مثل نویسندگی، بازیگری یا کاگردانی را داشتهاید یا نه. یکی از موضوعاتی از همان گام اول با آن روبهرو میشوید همین تضادی است که در نمایش مطرح میشود. نسل باسابقهتر معتقدند که جوانان بد خواندهاند یا اصلا نخواندهاند و ابتدا باید یاد بگیرند که بخوانند و بعد نظر بدهند. در چنین کلاسها اولین واکنش شاگردان با توبیخ استاد روبهرو میشود که تو هنوز هر را از بر تشخیص نمیدهی، چگونه به خود اجازه میدهی درباره یک اثر نظر بدهی. شاگرد بخت برگشته با شنیدن سخن استاد اگر کلا از هنر ناامید نشود، سر در گریبان فرو میبرد و تا انتهای کلاسها ساکت میماند. شاید که استاد حق داشته باشد اما میتوان پرسید که چنین رفتاری لزوما به بهبود و یادگیری شاگرد میانجامد یا نه؟ و اگر نظر مرا بخواهید نمیشود. مسئله زمانی مهمتر میشود که بفهمیم استاد باسابقه کلاس چندی است که خودش هم مخاطبانش را از دست داده و اندک اندک در میان نسلهای جوانتر ناشناخته میشود و برای هر انسانی این موضوع پذیرفتنی نیست که تو برای کاری همه عمرت زحمت بکشی و امروز کسی را که میگوید (فک نکنم) یا (نمیصرفه) را بیشتر از تو بشناسند.
دانستن این موضوع به ما کمک میکند که درکی از سرچشمههای عصبانیت استادان پرسابقه هنر داشته باشیم. در واقع به نظر من به عنوان یکی از شاگردان کلاسهای هنری هر چند که ما کتاب نمیخوانیم، هر چند که بلد نیستیم بنویسیم و هر چند که هزار کاستی دیگر داریم اما در داشتن آنها ما تنها کسانی نیستیم که باید مجازات شویم. ما استادی نداشتهایم. سیستم آموزشی درستی نداشتهایم. از رسانههایمان آثار خوبی پخش نشده. در کتابهای درسیمان یک نمایشنامه وجود ندارد و ... در نتیجه کسی که به یک کلاس هنری میآید. در نتیجه وضعیت پیشآمده ناگزیر به وجود میآمده و کسی که به یک کلاس هنری میآید، پیشاپیش پذیرفته که کمبودی در دانش خود دارد و میخواهد آن را با آموزههای استاد پر کند. حالا استاد هم باید بپذیرد که شرایط با روزگاری که او در اوج بوده، تفاوت کرده، مخاطبان تغییر کردهاند و او باید این زحمت را به خود بدهد که مخاطبان جدید را بشناسد و متناسب با آن رفتار خود را تغییر دهد و برای شناخت نسل جدید چه راهی بهتر از همنشینی با شاگردان جوانش و آموختن از آنها. به نظرم چنین راه حلی بهتر از بازی مسخره «نسل ما چنین و چنان بود و نسل شما نیست.»، «ما بهتریم و شما شما بدترید» است. به نظرم به کمک این شیوه ما میتوانیم به راه حلی برسیم که منجر بهبود وضعیت هنرمان شود. حالا به نمایش برگردیم.
به نظرم گروه نمایش به درستی نقدی را که در پاراگراف پیش به آن اشاره کردم، به روی صحنه میآورد. هر چند که به راستی گندم نخوانده و نمیداند اما شکایتهای مکرر مهلا هم از روی خیرخواهی نیست، او به گندم به خاطر همه توجههایی که به او میشود، حسادت میکند. به همین دلیل است که با تندترین لحن ممکن انتقاداتش را به او مطرح میکند. در نهایت توصیههای مهلا نه تنها منجر به بهود گندم نمیشود که او را از صحنه و تئاتر بیزار میکند. شخصیت مهلا هم دیگر حس خوبی به تئاتر ندارد چرا که گمان میکند همه زندگیاش را به آن داده ولی در عوضش چیزی نگرفته. او عصبانیت خود را با پرت کردن شیرینی روی زمین نشان میدهد که با توجه به کاشتهای کارگردان و نویسنده نمایش در ابتدای نمایش کنش بسیار جالبی است. او در ابتدای نمایش به گندم میگفت که به جای پرت کردن زبالهاش باید سر سطل زباله برود و آشغال خود را دور بیندازد و به صحنه تئاتر احترام بگذارد اما در انتها خودش زبالهاش را روی صحنه پرت میکند و با این بیاحترامی از صحنه تئاتر انتقام میگیرد. با این که من از نمایشی خیلی لذت بردم ولی به نظرم مشکلاتی هم دارد.
مشکل اساسی تئاتر هم این هم آن این است که نمایش در همان معرفی تضاد میماند. به هر حال تضادی بین شخصیتها وجود دارد و آنها قرار است چندین شب با هم روی صحنه بروند پس باید روشی برای حلش پیدا کنند اما شخصیتها هیچ تلاشی نمیکنند و ما از ابتدا تا انتها صرفا این تضاد نگرشی را در موقعیتهای مختلف میبینیم. مشکل دیگر نمایشی است که قرار است، دو بازیگر آن را بازی کنند. ما صحنههایی از این نمایش را میبینیم ولی آن هم نسبت مشخصی با اجرا پیدا نمیکند و اصلا سر در نمیآوریم که چرا دزدمونا و مدهآ قرار است روی صحنه با یکدیگر دیدار کنند و چرا چنین صحنههایی بین آنها به وجود میآید. صحنههای نمایش میتوانست به شخصیتها کمک کند که به درک دیگری از خودشان یا رابطهشان برسند و این شناخت نسبتشان را تغییر دهد اما هیچ تأثیری روی شخصیتها نمیگذارد.
با همه این احوال دیدن نمایش هم این هم آن را به شما توصیه میکنم و آرزو میکنم که بزرگانی چون گلاب آدینه سالیان سال به کار خود ادامه بدهند و ما از دیدنشان روی صحنه بیاموزیم.