تیوال | مجید اصغری درباره نمایش پس ماند: نقد نمایش «پَس‌ماند» به کارگردانی مهدی برومند «تابو، عشق و مذهب از نگ

S2 > com/org | (HTTPS) 78.157.41.90 : 23:14:57

مجید اصغری (majidasghari) درباره نمایش پس ماند i

نقد نمایش «پَس‌ماند» به کارگردانی مهدی برومند
«تابو، عشق و مذهب از نگاه جوکر»

نمایش «پَس‌ماند» می‌توانست یک نمایش بسیار معمولی باشد مانند ... دیدن ادامه ›› بسیاری از آثاری که بی‌خبر به صحنه می‌آیند و بی‌خبر می‌روند پی کارشان اما چه شد که نمایش مهدی برومند به کاری ماندگار و شاخص بدل شده است که در این مطلب به آن اشاره می‌کنم.
در تمام مطالبی که حول محور این نمایش ایراد شد بیشتر به جلوه‌های بصری، بازی‌ها و نورپردازی آن اشاره شده که همه‌شان نیز درست و به‌جاست اما ریشه اصلی کار در زاویه دید درست و دقیق مهدی برومند و حمید رحیمی به عنوان نمایشنامه‌نویسان اثر پدید آمده و رشد کرده است.
اثر اقتباسی آزاد است از آن چه سارا کین در قالب نمایشنامه «عشق فائدرا» نوشته و او نیز همین برداشت آزاد را از «فائدرا» سِنکا، نمایشنامه‌نویس شهیر روم باستان داشته است. این‌که تا چه میزان این دراماتورژی درست یا غلط بوده مورد بحث من نیست، چیزی که برای من مهم است زاویه دید تازه به اثر و انطباقش با زمانه و وضعیت اجتماعی و سیاسی امروز کشور است.
رحیمی به عنوان بازیگر اصلی در نقش لانتیموس و برومند در جایگاه کارگردان، تیم نمایشنامه‌نویسان کار را تشکیل داده و به دیدگاه مشترکی رسیده‌اند از انتظارات یک بازیگر و یک کارگردان که قرار است علایق، نقطه‌نظر و هویتشان به عنوان یک هنرمند کنش‌گر را به صحنه بیاورند. برای مثال گویی هر دو می‌دانستند که لانتیموس، در هیبت جوکر است که می‌تواند معنا بدهد و هم قهرمان قصه و نیز ضدقهرمان خویش باشد. لانتیموس همانی‌ست که نامادری‌اش فائدرا او را توصیف می‌کند و بر همین اساس هم شیفته او شده! شخصیتی مغرور، جاه‌طلب که هیچ‌کس را به هیچ‌کجایش حساب نمی‌کند و شاید بشود گفت از هر آن‌چه به آن ارزش‌های انسانی می‌گویند تهی‌ست. نه وضعیت مردم و رعیت برایش اهمیتی دارد و نه حتی خودکشی نامادری‌اش. او همین که بتواند امیال جنسی و خشونت‌طلبانه خود را ارضا کند برایش کافی‌ست و می‌تواند به همین احساسات گذرا تکیه کند و هویتش را بر آن بچیند. نه قرار است به کسی جوابی پس دهد و نه حتی رعیت می‌تواند او را به بند کشد و محاکمه‌اش کند. حتی کشیش هم نمی‌تواند او را با رندی با خود همراه سازد.
لانتیموس (انسان عصیانگر امروز) در بند احساسات متکی به منیت خود گرفتار مانده و به گفته خود حتی دیگر زنان نیز برایش جذابیتی ندارند. انگار شرایطی برایش رقم خورده که حتی ابتدایی‌ترین غرائز انسانی‌اش نیز خاموش شده است. اینجا کار مهدی برومند و ساخت و پرداخت این شخصیت روی صحنه به عنوان کارگردان شروع می‌شود.
آغاز نمایش را به یاد بیاورید: لانتیموس روی صندلی عجیب خود که با زنجیر حرکت می‌کند، پشت به مخاطب نشسته و سیگارش را روشن می‌کند. کاراکتری شرور در ابتدای نمایش از پسِ دود زاده و معرفی می‌گردد، اما برومند نگاه تک‌جانبه به وی ندارد. وقتی پسربچه‌ای معصوم و بازیگوش با کوله‌پشتی که قطعه‌ای از دریا و پاکی‌اش را با خود حمل می‌کند وارد این ظلمت‌خانه می‌شود، میزانسن عجیبی را شکل می‌دهد. یک نیم‌دور با لانتیموس می‌زند در حالی که به یکدیگر خیره‌اند و سپس با توپی نامرئی با هم بازی می‌کنند. لانتیموس چشم می‌گذارد تا کودک پنهان شود اما دیگر او را نمی‌یابد. آیا او کودکی گمشده خود لانتیموس بود؟ آیا او معصومیت کاراکتر لانتیموس بود که دیگر از او خبری نیست؟ قطعیتی در کار نیست و شاید سازندگان هم قصد ندارند برای مخاطبان تعیین و تکلیف مشخصی را معین کنند. هر کسی می‌تواند برداشت خودش را داشته باشد و آن را به عنوان سهمش از نمایش برای خود بردارد. حال لانتیموس مجبور است در تنهایی زنجیر تخت خود را بکِشد و از صحنه خارج شود.
جنس بازی آبستره و بدن‌نما به عنوان شاخص بازیگری اثر انتخاب می‌شود. اکت‌های انتزاعی، بیرونی و گاه هیجانی در پسِ نظمی مشخص و واحد، همه بازیگران را مانند نخ تسبیح به یکدیگر وصل می‌کند.
نقش فائدرا (نامادری لانتیموس) با بازی بی‌نظیر عارف عباسی، فاقد هر نوع جذابیت جنسی‌ست و حتی با طراحی خود و کارگردان، یک پایش هم لنگ می‌زند که همین مطلب به خودی خود دل‌رحمی مخاطب را برمی‌انگیزد. چشم‌هایش چنان از کاسه بیرون زده که گویی نابیناست، لایعقل است و تنها چیزی که چشمش را گرفته عشق تابویی پسرخوانده‌اش لانتیموس است. صحنه گیرای او با دخترخوانده‌اش و سپس دوئل چشمگیرش با لانتیموس به حدی از نظر بازی و کارگردانی درخشان است که پلک زدن را تا حد امکان عقب می‌اندازد. این شور و هیجان صحنه حتی پس از خودکشی فائدرا نیز به پایان نمی‌رسد و ما را به مناظره لانتیموس شرور با کشیش ریاکار می‌رساند. تابوشکنی لانتیموس پایانی ندارد و کشیش را با آهنگ و رقص دو نفره مجازات می‌کند. حرمت و خجالت در جهان او محلی از اعراب ندارد و پیوسته این بندها را به بازی می‌گیرد. آیا وضعیت او برای ما آشنا نیست؟!

بی‌انصافی‌ست اگر غافل شویم از طراحی نور حیرت‌انگیز رضا حیدری! کسی که سالهاست در سکوت کار خودش را می‌کند و نقشش را در صحنه برجسته. اگر بدون بزرگنمایی، بسیاری از تصاویر خلق شده در «پَس‌ماند» ما را یاد قاب‌های کابوس‌‌وار دیوید لینچ می‌اندازد، مدیون حضور او در این پروژه است.
و همچنین نقش امیر صدیقیان به عنوان آهنگساز و مهندسی صدا نیز بسیار پرعمق و برجسته است و پا به پای بازیگران در تمامی میزانسن‌ها حضوری فضاساز و گوشنواز دارد.
ترکیب این تیم کنار هم، موهبتی‌ست برای تئاتر ما که کار فاخر و ارزشمندی چون «پَس‌ماند» را تحویلمان می‌دهند. باشد که باشند همیشه!

مبینا روح‌الهی، حسام؟، امیرمسعود فدائی، سپهر، مریم اسدی و ستایش این را خواندند
ویگن اوانسیان، لیلی شجاعی، سارا مطلبی، عارف عباسی و احسان این را دوست دارند

برای بهره بهتر از تیوال لطفا عضو یا وارد شوید

بخشی از آمار تیوال