28 اردیبهشت ، روز بزرگ داشت خیام گرامی باد .
" تا دست بر اتفاق بر هم نزنیم ،
پائی ز نشاط بر سر غم نزنیم .
خیزیم و دمی زنیم پیش از دم صبح ،
کاین صبح بسی دمد که ما دم نزنیم ! "
این رباعی زیبا را از کتاب " ترانه ها " ، روایت احمد شاملو انتخاب کرده ام . خیام ، علاوه بر رباعیات زیبا و اثر گذارش ، یک کتاب دیگر هم در دست رس ما دارد ، و آن " نوروز نامه " است که به تصحیح مجتبی مینوی است . متاسفانه منابعی که از این یگانه عالم دهر ، به زبان فارسی در اختیار ماست ، همین دو کتاب است _ یا لااقل تا آن جا که این نگارنده اطلاع دارد . به هر رو ، برای بزرگ داشت خیام ، بسیار کار لازم است تا قدر و منزلتش ،آن چنان ک شایسته است ، پاس داشته شود . ولی چه کنم که بضاعت من کم و استاد عظیم و گران قدر است . به قول اخوان :" خیام با همین رباعیات ، جهانی را فتح کرده است ."
به هر رو ، و آن چه در این مختصر می توان گفت ، آن است که : خیام ، غایت جهان هستی و چرائی فلسفه وجود را به بهترین شکل ممکن در رباعیات ... دیدن ادامه ›› خود آورده ، و از همه مهم تر پرسش گری اوست که انسان را به تفکر در عالم هستی وا می دارد . در خاتمه ، بخش کوتاهی از نوشتار خیام تحت عنوان :" یاد کردن قلم و خاصیت او و آن چه واجب آید درباره او " ، را در این جا می آورم :
" قلم را دانایان مشاطه ملک خوانده اند و سفیر دل ،و سخن تا بی قلم بود چون جان بی کالبد بود ، و چون به قلم باز بسته شود با کالبد گردد و همیشه بماند ، و چون آتشی است که از سنگ و پولاد جهد و تا سوخته نیابد نگیرد و چراغ نشود که ازو روشنایی یابند... و مردم اگر چند با شرف گفتارست چون به شرف نوشتن دست ندارد ناقص بود چون یک نیمه از مردم ، زیرا که فضیلت نوشتن است فضیلنی سخت بزرگ که هیچ فضیلتی بدان نرسد ، زیرا که وی ست که مردم را از مردمی به درجه فرشتگی رساند ، و دیو را از دیوی به مردمی رساند ، و دبیری آن ست که مردم را از پایه دون به پایه بلند رساند..."