عماد اخلاقی

هنرساز فعال هنری

«مغازه خودکشی» را می‌توان نقدی بر جامعه‌ای دانست که به‌جای درمان رنج، با آن کنار آمده و حتی آن را به بخشی از نظم روزمره خود تبدیل کرده است. در جهان نمایش، هیچ‌کس از وجود مغازه‌ای برای فروش ابزار خودکشی شگفت‌زده نیست؛ همان‌گونه که در بسیاری از جوامع، افراد به دیدن فقر، تنهایی، افسردگی و فرسودگی انسان‌ها عادت کرده‌اند. نمایش از همین عادی‌شدن فاجعه سخن می‌گوید.

خانواده صاحب مغازه نماینده نسلی هستند که شکست‌ها و تلخی‌های زندگی را به حقیقتی تغییرناپذیر تبدیل کرده‌اند. آن‌ها نه‌تنها خود امیدی ندارند، بلکه ناامیدی را به دیگران نیز عرضه می‌کنند. در مقابل، ورود آلن نظم فکری این خانواده را به چالش می‌کشد. او نشان می‌دهد که گاهی بزرگ‌ترین تهدید برای یک ساختار بسته، نه خشونت و نه اعتراض، بلکه امکان تصور جهانی متفاوت است.

از منظر اجتماعی، نمایش به این نکته اشاره می‌کند که بسیاری از نظام‌های فرهنگی و اقتصادی بر پایه بازتولید ترس، کمبود و ناامیدی عمل می‌کنند. به همین دلیل، امید صرفاً یک احساس شخصی نیست؛ بلکه نیرویی است که می‌تواند مناسبات موجود را دگرگون کند. به همین سبب است که حضور آلن برای خانواده مغازه‌دار خطرناک‌تر از هر دشمن دیگری به نظر می‌رسد.

«مغازه خودکشی» در لایه‌ای عمیق‌تر، درباره انتخاب میان دو شیوه زیستن است: تسلیم شدن در برابر جهانی که ... دیدن ادامه ›› معنای خود را از دست داده، یا تلاش برای یافتن روزنه‌ای هرچند کوچک برای ادامه زندگی. ارزش نمایش نیز در آن است که این پرسش را بدون موعظه و شعار، در قالب طنزی تلخ و گزنده مطرح می‌کند.

خسته نباشید به همه گروه🌷

با مهر و درود 🎭

نمایش «این بود زندگی» بیش از آنکه درباره‌ی دو خوابگاه دانشجویی باشد، درباره‌ی یک نسل است؛ نسلی که خوابگاه برایش فقط محل خواب نیست، بلکه نسخه‌ی کوچک‌شده‌ای از جامعه است. هر اتاق، هر تخت و هر هم‌اتاقی نماینده‌ی بخشی از ایران امروز است؛ جوانانی که از شهرهای مختلف با رؤیای موفقیت، استقلال و ساختن آینده به پایتخت آمده‌اند، اما به تدریج درمی‌یابند که مسیر پیش رویشان آن‌قدرها هموار نیست.

خوابگاه در این نمایش به یک استعاره تبدیل می‌شود؛ فضایی موقت که آدم‌ها در آن زندگی می‌کنند بی‌آنکه احساس تعلق واقعی داشته باشند. همان‌گونه که بسیاری از جوانان امروز در جامعه‌ای زندگی می‌کنند که نمی‌دانند قرار است در آن بمانند، مهاجرت کنند یا به نقطه‌ی آغاز ... دیدن ادامه ›› بازگردند.

تلخ‌ترین بخش نمایش شاید این باشد که شکست شخصیت‌ها حاصل تنبلی یا بی‌استعدادی آنان نیست. برعکس، بسیاری از آن‌ها با امید، انگیزه و توانایی وارد دانشگاه شده‌اند، اما ساختارهای اقتصادی و اجتماعی چنان تنگ شده‌اند که حتی تلاش فردی نیز تضمینی برای موفقیت نیست. در نتیجه، تهران که قرار بود مقصد آرزوها باشد، به ایستگاهی موقت برای سرخوردگی تبدیل می‌شود.

نمایش همچنین به شکاف میان وعده و واقعیت اشاره می‌کند. از کودکی به این جوانان گفته شده است که درس بخوانید تا آینده‌ای بهتر داشته باشید، اما اکنون در آستانه‌ی فارغ‌التحصیلی با بیکاری، مهاجرت اجباری یا بازگشت به شهرهای خود روبه‌رو هستند. گویی قرارداد نانوشته‌ای که جامعه با آنان بسته بود، یک‌طرفه نقض شده است.

شاید مهم‌ترین دستاورد نمایش این باشد که به جای روایت قهرمانان بزرگ، سراغ آدم‌های معمولی می‌رود؛ کسانی که نه قرار است جهان را تغییر دهند و نه نامشان در تاریخ ثبت شود. اما اتفاقاً سرنوشت جامعه را همین آدم‌های معمولی رقم می‌زنند. وقتی رؤیاهای آنان فرسوده شود، جامعه نیز بخشی از توان و امید خود را از دست می‌دهد.

«این بود زندگی» در نهایت جمله‌ای تلخ را پیش روی مخاطب می‌گذارد: مسئله فقط یک خوابگاه یا چند دانشجو نیست؛ مسئله نسلی است که با چمدانی پر از امید وارد صحنه شد، اما حالا میان بازگشت، ماندن و رفتن سرگردان است. عنوان نمایش نیز از همین منظر معنایی دردناک پیدا می‌کند؛ گویی شخصیت‌ها در پایان با حسرت به گذشته نگاه می‌کنند و می‌گویند: پس این بود زندگی؟…

با مهر و درود 🎭

«قتل آقای هاورشام» در دورانی روی صحنه می‌آید که بخش قابل توجهی از کمدی‌ها برای خنداندن تماشاگر به شوخی‌های کلامی، جنسی یا ارجاعات روزمره متکی هستند؛ اما این نمایش مسیر دیگری را انتخاب می‌کند. خنده در این اثر نه از آنچه شخصیت‌ها می‌گویند، بلکه از آنچه بر سرشان می‌آید شکل می‌گیرد. شکست‌های پیاپی، فروپاشی نظم صحنه و تلاش ناامیدانه بازیگران برای ادامه دادن نمایش، منبع اصلی طنز هستند.

نکته قابل توجه این است که اثر هرگز داستان را فدای خنده نمی‌کند. با وجود حجم بالای موقعیت‌های کمیک، روایت قتل همچنان پیش می‌رود و تماشاگر علاوه بر خندیدن، درگیر سرنوشت ماجرا نیز باقی می‌ماند. این ویژگی نشان می‌دهد که سازندگان نمایش به جای چیدن مجموعه‌ای از شوخی‌های پراکنده، ساختاری منسجم را طراحی کرده‌اند.

از سوی دیگر، نمایش به سنت کمدی فیزیکی بازمی‌گردد؛ سنتی که در آن بدن بازیگر، ریتم اجرا و اتفاقات صحنه مهم‌تر از دیالوگ‌های بامزه هستند. ... دیدن ادامه ›› به همین دلیل خنده‌ای که تولید می‌کند وابسته به زبان، فرهنگ یا شوخی‌های زودگذر نیست و می‌تواند با طیف گسترده‌ای از مخاطبان ارتباط برقرار کند.

اما شاید ارزشمندترین وجه این اجرا، فراتر از تکنیک‌ها و شگردهای نمایشی آن باشد. در روزگاری که فشارهای اقتصادی، اجتماعی و دغدغه‌های روزمره، فرصت شادی را از بسیاری از مردم گرفته است، ساختن یک ساعت و چهل دقیقه خنده و آسودگی کار کوچکی نیست. هنرمندان این نمایش نه‌تنها یک کمدی موفق خلق کرده‌اند، بلکه برای مدتی کوتاه امکان فاصله گرفتن از اضطراب‌ها و دشواری‌های زندگی را نیز فراهم می‌کنند. به همین دلیل باید از گروه اجرایی قدردانی کرد؛ زیرا در میان انبوه خبرهای تلخ و نگرانی‌های روزمره، لحظاتی خوش، صمیمی و انسانی برای تماشاگران می‌آفرینند و یادآوری می‌کنند که خندیدن هنوز یکی از راه‌های مقاومت است.

مانا باشید. 🌷🍃🌱🌷

نمایشنامه «نامقصد» را می‌توان نمونه‌ای از درام معاصر ایرانی دانست که با بهره‌گیری از ساختاری چندلایه، مسائل فردی و اجتماعی را در بستری روان‌شناختی و متادراماتیک به تصویر می‌کشد. این اثر در ظاهر روایت دیدار سه دوست قدیمی در سالن انتظار فرودگاه است، اما در لایه‌های عمیق‌تر به موضوعاتی چون تروما، خشونت جنسی، احساس گناه، سکوت، مهاجرت، انتقام و جست‌وجوی حقیقت می‌پردازد.
بررسی نمایش از منظر نظریه‌ها نشان می‌دهد «نامقصد» اثری صرفاً روایی نیست، بلکه با استفاده از تکنیک‌هایی همچون زمان غیرخطی، حضور شخصیت مرده در صحنه، گفت‌وگوی بینامتنی با نمایشنامه «سه خواهر» چخوف و بهره‌گیری از مؤلفه‌های متادرام، مرز میان گذشته و حال، واقعیت و خاطره، و زندگی و اجرا را کمرنگ می‌کند. همچنین تحلیل اثر بر اساس الگوی متادرام ریچارد هورنبی نشان داد که نمایشنامه تقریباً از تمامی مؤلفه‌های اصلی متادراما بهره می‌برد و از این طریق تئاتر را به ابزاری برای آشکار شدن حقیقت‌های پنهان تبدیل می‌کند. (Hornby)
در میان رویکردهای نقد ادبی، خوانش فمینیستی بیش از سایر روش‌ها توانایی توضیح هسته مرکزی اثر را دارد؛ زیرا نمایشنامه نه تنها به مسئله خشونت علیه زنان، بلکه به سازوکارهای پیچیده قدرت، سکوت و مسئولیت جمعی در برابر ظلم می‌پردازد. در این خوانش، «نامقصد» فراتر از روایت سرگذشت یک قربانی، پرسشی اخلاقی را پیش روی مخاطب قرار می‌دهد: آیا رنج انسان‌ها تنها محصول کنش عاملان مستقیم خشونت است یا سکوت شاهدان نیز در شکل‌گیری آن سهم دارد؟
در نهایت می‌توان گفت «نامقصد» با تلفیق عناصر درام روان‌شناختی، متادراما، بینامتنیت و نقد اجتماعی، اثری تأمل‌برانگیز خلق کرده است که مخاطب را به بازاندیشی درباره گذشته، مسئولیت فردی و امکان یا عدم امکان رهایی از زخم‌های سرکوب‌شده دعوت می‌کند. شاید مهم‌ترین پیام نمایش آن باشد که گذشته هرگز به طور کامل از میان نمی‌رود؛ بلکه همواره در اشکال گوناگون به اکنون بازمی‌گردد و انسان را وادار به مواجهه با حقیقت می‌کند.

خسته نباشید و سپاس از گروه اجرایی که در روزگاری که صدای جنگ از هر سو شنیده می‌شود، هنوز به صحنه تئاتر وفادار مانده‌اند و چراغ هنر را روشن نگه داشته‌اند.

نمایش «به علت ضیق مکان» اگرچه از تنگی یک خانه سخن می‌گوید، اما در لایه‌ای عمیق‌تر از تنگ شدن افق زندگی انسان‌ها حرف می‌زند. خانه‌ای با عرض یک متر و طول دو متر، بیش از آنکه یک مکان باشد، نمادی از شرایطی است که آدم‌ها را در خود فشرده می‌کند.

می‌گویند «شرفُ المکانِ بالمکین»؛ ارزش هر مکان به کسی است که در آن حضور دارد. اما این سخن زمانی معنا پیدا می‌کند که اساساً مکانی وجود داشته باشد. وقتی انسان از حداقل فضای زیستن محروم می‌شود، وقتی سقف و دیوار دیگر پناه نیستند و خود به بخشی از بحران تبدیل می‌شوند، مسئله فقط شأن انسان نیست، بلکه امکان زیستن انسانی است که زیر سؤال می‌رود.

گاهی پیش از آنکه خانه‌ها کوچک شوند، رؤیاها کوچک شده‌اند؛ و پیش از آنکه دیوارها به هم نزدیک شوند، راه‌های انتخاب و امید مضیق‌تر شده اند.

موفق باشید. 🌷

با مهر و احترام
پیش از هر نقدی، لازم می‌دانم از گروه اجرایی نمایش «دیکته‌طور» تشکر کنم. در روزگاری که سایه جنگ، ناامنی و اضطراب بر زندگی مردم سنگینی می‌کند، نفسِ روی صحنه بردن یک اثر نمایشی و زنده نگه داشتن جریان تئاتر، اقدامی ارزشمند و قابل احترام است. تئاتر همواره یکی از نخستین قربانیان بحران‌ها بوده و ادامه دادن به خلق و اجرا در چنین شرایطی، نشان‌دهنده تعهد و عشق هنرمندان به هنر و جامعه است.

با این حال، به نظر من نمایش در بخش شخصیت‌پردازی با مواردی‌ مواجه بود. اگرچه ترس فرزندان از پدر، خشونت خانوادگی و تأثیر آن بر روابط اعضای خانواده از دغدغه‌های اصلی اثر بود، اما برخی شخصیت‌ها بیش از آنکه به‌عنوان انسان‌هایی پیچیده و چندوجهی شکل بگیرند، در قالب تیپ‌های آشنا باقی مانده بودند.

به‌ویژه دو شخصیت عروس خانواده؛ یکی در جایگاه عامل اختلاف و دیگری در نقش فردی سرکش. این دو گانه تا حدی قابل پیش‌بینی‌ به نظر می‌رسید. همچنین سرنوشت شخصیت معترض و حذف آسان او، به‌جای آنکه واجد یک تراژدی عمیق باشد، بیشتر شبیه راه‌حلی برای پیشبرد داستان جلوه می‌کرد.

به گمان من نمایش در ... دیدن ادامه ›› طرح مسئله موفق‌تر از پرداخت آن عمل کرده است؛ موضوعات مهمی را مطرح می‌کند اما در برخی نقاط، پیچیدگی شخصیت‌ها و روابط انسانی فدای تیپ‌سازی و پیش‌بینی‌پذیری درام شد.
باز هم تبریک میگم و براتون آرزوی موفقیت‌های بیش از پیش دارم. 🌷🌷

با سلام و عرض خسته نباشید خدمت جناب مرزبان و تیم موفق ایشون.

هنرمندی جناب مرزبان در بازی گرفتن از بازیگران همیشه زبان زد بوده و اجرای دیشب هم مهر تاییدی دوباره بر این مهم بود.

از نکات مثبت این کار حضور اساتیدی بود که مدتها دور از نظرها بودند.

حضور به خودی خود جنابان فتحعلی، بصیری، نجفیان و فتحعلی بیگی بر صحنه که سبب اعتبار و امتیاز ویژه کار شده بود.(ادای دین به پیشکسوت‌ها)

حضور اساتید دانشگاهی همچنون جناب میرحسینی قابل تقدیر بود، بیش‌باد.(ادای دین به علم و دانش)

حضور هر طیفی از جامعه از پیر و جوان تا ... دیدن ادامه ›› ایرانی و غیرایرانی بسیار چهره متقاوتی به این کار بخشیده بود.(ادای دین به انسانیت)

و در آخر ممنون که در این اوضاع نزار اینچنین دقایقی شاد و مفرح برای ما ساختید.(ادای دین به حال خوش و موسیقی اصیل)

با آرزوی موفقیت پیش از بیش برای بنگاه تئاترال ... .