در روز
از روز
تا روز
آغاز از ساعت
پایان تا ساعت
دارای سانس فعال
آنلاین
کمدی
کودک و نوجوان
تیوال | میثم غضنفری
S3 > com/org | (HTTPS) 78.157.41.90 : 20:12:01
 

فعال هنری

«تیوال» به عنوان شبکه اجتماعی هنر و فرهنگ، همچون دیواری‌است برای هنردوستان و هنرمندان برای نوشتن و گفت‌وگو درباره زمینه‌های علاقه‌مندی مشترک، خبررسانی برنامه‌های جالب به هم‌دیگر و پیش‌نهادن دیدگاه و آثار خود. برای فعالیت در تیوال به سیستم وارد شوید
۳ روز پیش، پنجشنبه ساعت ۲۲:۳۱
تاریخِ تئاترطوری

فراداستانِ تاریخ‌نگارانه، که ریشه در نظریۀ لیندا هاچون دارد، بر این باور است که تاریخ واقعیتی عینی و بسته نیست، بلکه روایتی ... دیدن ادامه ›› است که در هر دورۀ بازخوانی و بازنویسی می‌شود. هاچون این اصطلاح را برای آثاری به کار می‌برد که از یک سو دربارۀ گذشته سخن می‌گویند و از سوی دیگر به ساختگی، محدود و جانبدارانه‌بودن روایت خود نیز آگاه‌اند؛ چنین آثاری امکان سخن گفتن از گذشته را کنار نمی‌گذارند، بلکه ادعای دسترسی به تاریخی کاملاً عینی و بی‌واسطه را به پرسش می‌کشند، چون روایت تاریخی همیشه از خلال زبان، انتخاب و تفسیر شکل می‌گیرد. این شکل از تئاتر خودِ فرایند تاریخ‌نویسی را به صحنه می‌آورد: چه کسی روایت می‌کند، چه چیزی حذف می‌شود و مرز میان واقعیت و روایت کجاست. ابزارهایش تئاتر درون تئاتر، شخصیت‌های خودآگاه و راویان دوگانه است. در «هیس‌طوری»، ورود دانش‌آموزان به کتاب و نقش‌بازی آن‌ها در شخصیت‌های تاریخی، و شخصیت جوکر/کشیش که گاه راویِ تاریخِ فاتحان است و گاه بازیگرِ آن، دقیقاً همین خودآگاهی را ایجاد می‌کند که تاریخ «ساخته» می‌شود، نه «یافته». پارودیِ نمایش هم‌زمان صورت‌های فرهنگی پیشین را بازتولید و مشروعیت آن‌ها را زیر سؤال می‌برد و با به‌کارگیری دوبارۀ شکل‌های قدیمی، منشأ تاریخی و ایدئولوژیک آن‌ها را آشکار می‌کند. «هیس‌طوری» دقیقاً همین کار را می‌کند: فرمِ روایتِ تاریخیِ رسمی را بازتولید می‌کند تا مشروعیتش را به چالش بکشد، و روایت فاتحان را با صدای بومیان و قربانیان روبه‌رو می‌سازد.

از سوی دیگر، تئاتر ستمدیدگان که از آگوستو بوآل می‌آید، هدفش تبدیل تماشاگر منفعل به تماشاگر-بازیگر است؛ کسی که نه فقط تماشا می‌کند، بلکه وارد عمل می‌شود، راه‌حل جایگزین را می‌آزماید و تمرینِ تغییر اجتماعی می‌کند. در این سنت، جوکر/ معلم/کارگردان شخصیت‌های میانجی‌‌اند که اجرا را پیش می‌برند و تماشاگر را به مداخله فرا می‌خوانند. در «هیس‌طوری»، دانش‌آموزان برای زنده ماندن و خروج از کتاب ناچارند مراحل را طی کنند و خودشان نقش شخصیت‌های تاریخی را بازی کنند، یعنی همان گذار از تماشاگر به بازیگر و همان تمرین برای درک مکانیسم ستم و مقاومت.

«هیس‌طوری» فرمِ متاتئاتر تاریخ‌نگارانه را به کار می‌گیرد تا نشان دهد تاریخ چگونه «نوشته» می‌شود: با لایه‌بندی تئاتر درون تئاتر، با راویِ دوگانۀ جوکر/معلم و با ورود دانش‌آموزان به درون کتاب، تماشاگر را با این حقیقت روبه‌رو می‌کند که آنچه «تاریخ» می‌نامیم، روایتی است که می‌تواند حذف کند، تحریف کند یا صداهایی را خاموش سازد. اما اثر در همین‌جا متوقف نمی‌شود و هدفِ تئاتر ستمدیدگان را دنبال می‌کند: دانش‌آموزان و با آن‌ها تماشاگر نه فقط نظاره‌گرِ این روایت‌سازی می‌شوند، بلکه ناچارند درون آن قدم بگذارند، نقش‌ها را بازی کنند و برای «خروج» تلاش کنند؛ یعنی از یک مصرف‌کنندۀ منفعلِ تاریخ به کسی تبدیل می‌شوند که مسئولیت خوانش انتقادی و حتی «بازنویسی» آن را احساس می‌کند. به این ترتیب، «هیس‌طوری» هم سازوکارِ تاریخ‌نویسی را افشا می‌کند و هم مسئولیتِ مواجهۀ انتقادی با آن را به تماشاگر واگذار می‌کند، و همین تلفیقِ فرم و هدف است که آن را از یک اجرای صرفاً آموزشی به تجربه‌ای تئاتری و تأمل‌برانگیز ارتقا می‌دهد.


برای بهره بهتر از تیوال لطفا عضو یا وارد شوید
۱۵ آبان ساعت ۲۲:۲۷

اجرا کردن نمایشنامه‌ای که نوشته نشده است سخت است.

سخت که نه! محال است.

مثل اینکه بخواهی مرگ را زندگی کنی.

حالا اگر بخواهی در اجرای ... دیدن ادامه ›› آن نمایشنامه‌ای که نوشته نشده است نشان بدهی که هیچ نمایشنامه‌ای به صورت کامل اجرا نمی‌شود، کار محال‌تر می‌شود.
یعنی بخواهی اجرا نشدن را اجرا کنی!

برای کارگردان کار سختی نبود که قصه یک‌خطی ماجرا را همان اول بگوید.

داستان حول محور زنی به نام ساوانا می‌چرخد که در ۱۷ سالگی و در روز زایمان، خود را در دریا غرق کرده است.
یکی از بازیگران که دختر ساوانا است، از بازیگر دوم می‌خواهد تا داستان مادرش را برایش تعریف کند، اما بازیگر دوم که حافظه‌اش به شدت آسیب دیده، تنها تکه‌های پراکنده و متناقضی را به یاد می‌آورد.
او می‌داند که باید بازی کند اما نمی‌داند چه چیزی را باید بازی کند.
خودت هم نمی‌دانی کی هستی، کی بودی، فقط می‌دانی که بازیگر تئاتر بودی، حتی نمی‌دانی چه نقش‌هایی ایفا کرده‌ای، ایفای نقش می‌کنی، می‌دانی که باید ایفاگر نقش باشی، این‌که چه نقشی، اصلاً نمی‌دانی... همه‌چیز را از یاد برده‌ای جز ساوانابای

اما به نظرم کارگردان هم، به تبعیت از دوراس نمی خواست سرراست قصه بگوید. حتی دیالوگ ها را هم محاوره‌ای نکرده بود.
او چند کار محال را در هم آمیخته! و محال را محقق کرده!
می‌خواست اجرا نشدنِ یک نمایشنامهٔ نوشته نشده را اجرا کند!
یک ضد روایت را از دریچه یک ذهنِ پریشان اجرا نکند!

که چه بشود؟

که نشان دهد.

نشان دهد عشق و شور و لحظاتِ مرگ را نمی‌توان روایت کرد! عشق فقط از دور، از بیرون، قابل تشخیص و دیدن است. به محض اینکه آغاز می‌شود، توانایی بیان خود را از دست می‌دهد؛ پرده‌ای دور خود می‌کشد و در خود بسته می‌شود.

که نشان دهد تئاتر همیشه در حال شدن است، همیشه در حال تمرین است و هیچ‌گاه کامل نمی‌شود.

هر اجرا یک تلاش است. یک تلاش همراه با فراموشی.

صحنه وسیع است و به کمک آینه‌های انتهای صحنه وسیع‌تر هم شده است. اما اجرا نکردن یک اجرا به صحنه وسیع نیاز ندارد. بازیگران در فضایی بسیار کوچک بازی می‌کنند، گویی که آن‌ها نیز تنها می‌توانند به شکلی ناقص و از هم گسیخته به آن خاطره نزدیک شوند.

«نمایشنامه نوشته نشده» طراحی شده است تا اجرا نشود.

نوع اجرا و تکرار دیالوگ‌های خشک، حس فقدان را منتقل می‌کند. فقدان و تکرار.
بازی کردن نقش یک بازیگر تئاتر که نمی داند چه را باید بازی کند. خود تئاتر موضوع اصلی می‌شود.

هر اجرا یک تلاش است و هر تلاش همراه با فراموشی.
۱۸ اردیبهشت ساعت ۱۳:۴۹
بهنگام، بی‌ادعا، صمیمی، خوش ریتم
پرسش‌های کشنده با طعم شربت آبلیمو!
جدیتیِ که سعی داشت ادای شوخی را در بیاورد! شاید هم برعکس!
با کلاسش میشه: یک طنازیِ فیلسوفانه یا تفلسفی طنازانه
کافی بود جای ویرگول را در نمایش عوض کنی تا همه چیز جدی شود!

برداشت آزادِ دو دانشجوی ترم دهی از نمایش‌نامۀ خدای وودی آلن، فلسفۀ بارکلی، اصغر فرهادی، کامو، رضا جاویدی،سیاوش و زلیخا، ادیپ شهریار، بوطیقای ارسطو، رواشناسیِ اخذِ نمره از استاد، ... دیدن ادامه ›› مرگ خدای نیچه!

ساختاری دایره‌وار از ابتدا به انتها و دوباره به ابتدا.
از شوخی به جدی، از جدی به یک شوخی تلخ‌تر
از حرفه‌ای بودن به مبتدی بودن، از مبتدی بودن به یک حرفه‌ای خسته
از اقتباس به تألیف و از تألیف به اقتباسی خیام گون!
از معنا به پوچی و دوباره به معنایی تلخ!

نمایشنامه‌ای در جست و جوی سر و ته برای دایره!
دایره‌ای پیر که آخرش خودش در قالب تقدیر میاد روی صحنه.

آنقدر متواضع بودند و با خودشان شوخی کردند که ترجیح میدم من هم مثل دیابتس برای نقد «آزاد» نباشم.

یک فحش جدید هم یاد گرفتم: Deus ex Machina




دیابتس: هر نمایشنامه‌ای باید آغاز، میانه و پایان داشته باشه.

هپاتیتیس: چرا؟

بدیابتس: چون همه چیز تو طبیعت آغاز، میانه و پایان داره

هپاتیتیس: دایره چطور؟
باعث افتخار ماست که میزبان نگاه تون بودیم
ممنون بابت نوشته دلنشین و دلگرم کننده تون
۱۸ اردیبهشت
سپاس از نظرات ارزشمند شما دوست گرامی
۱۸ اردیبهشت
انرژی بازیگرا و حس صحنه عالی بود و به نظرم از طنز خوبی برخوردار بود و اصلا به سمت صخیف بودن نرفته بود در کل به همه ی عوامل خسته نباشید میگم موفق باشید😊🤍
برای بهره بهتر از تیوال لطفا عضو یا وارد شوید
۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۴ ساعت ۱۲:۱۴
چه افیونیست غم
چه افیون‌یست خو گرفتن با غم.

***

و این موجودِ
مفلوک بنیانِ
انسان‎فرسودِ
هیچ‌‎آگاه
را
زیستِ تن
چه سود؟

***


پردۀ این تاریکی بدر ای پدر.


***

مساوات خود این بار از تاریکی به در ... دیدن ادامه ›› آمده و در عمق 20 متری زمین، تاریکی را از دل یک تابوت و با زبانی تاریک، سروده است.
مساواتی که بازیگر نیست و از بازیگری متنفر است.
بازی نور و صدا و موسیقی
و ضدِ بازیِ روایت و تئاتر.
در دوزخِ زبانی متفرعن!
یک برخوانیِ هملت از جهانِ هادس.
تابیدن تاریکی
امکانِ اجتماعِ نقیضین!
معمایی که معما نیست اما حل هم نمی‌شود.
ناکلیدی برای جهانِ بی دری!

مساوات،
پشتِ پرده‌ای از دود و ابهام
در آغازِ سرودِ تاریکی‌اش
ضرب آهنگ مخاطب را در می یابد.
رقصی از دود و نور و نوا
سپس با غریب کردن واژه های آشنا، ضد ضرب‌آهنگی در ساحت زبان می‌آغازد
چون روانکاوی قهار
در میانه نمایش
ضرب آهنگ را به سکون می رساند.
مخاطب را خمارِ خواب می کند،
تمام نورهای سالن را می‌گیرد،
سیگاری می گیراند،
سکوت می کند.

و در آستانۀ بسته شدن چشمهای مخاطب، دستور شکلیک میلیون‌ها فوتون نوری را به سمت تماشاگران می دهد!
و چون بازجویی خشمگین در میانۀ شکنجه‌ای بی فرجام بر سرش فریاد می زند که باید تماشایتان کرد ای تمامیانِ نمایشِ‌های تاریکی!

تماشاگرانِ تماشایی، گیج از تجربه‌ای غریب،
مستآصل و درمانده در پی مضمون می‌دوند.
مساوات می‌خندد.
ذهن تماشاییان چونان محتضری در آستانۀ مغلوب شدن در مقابل اژدهایی غریب و در آخرین لحظات زندگی،
در پی مضمون می‎دود،
مساوات می‌خندد.
هم آنجا که فکر می‌کنند، مضمونی به فراچنگ آمده، خیره به مشت هایشان، می‌بینند که وهمِ مضمون چون آبی از چنگشان جست!
مساوات همچون سزاران رومی، فاتحانه تاریکی را بر صورتشان می تاباند و درب تابوت را می‌بندد.

درامی در کار نیست،
اکتی در کار نیست،
قصه‌ای یا تعلیقی در کار نیست،
چیزی رد و بدل نمی شود،
دوزخی از مضمون و زبان
و شاهکاری از فرم! همچون دیگر آثار مساوات.

مخاطب با انتظار وارد می شود و با انتظار خارج می شود.
به اضافۀ چیزی از جنس ابهام، تاریکی و ...
و سجع!
و سجع!
سجعی بی وزن در مرزهای زبان و زیست شناسی و مرگ و زندگی!

تماشاچیان تماشایی، در عمق 20 متری زمین هنگام بازگشت به سطح،
و در آستانۀ درب ورودی سالن لبخند،
به لنکت افتاده،
حتی نمی‌توانند تجربه‌شان را زبانی کنند،
که آنچه دیده یا شنیده یا تجربه کرده‌اند چه بود؟

۱۴ بهمن ۱۴۰۳ ساعت ۰۸:۴۸
آیین قربانی برای خدایان مدرن
به بهانۀ فیلم بازی را بکش!

میثم غضنفری


«بازی را بکش» به کارگردانی محمدابراهیم عزیزی تنها فیلم قابل اعتنا، ... دیدن ادامه ›› تا اینجای جشنواره بوده است. فیلم، قهرمانی ناکام (مربی فوتبال) را به تصویر می‌کشد که حماقت تراژیک او، ایمانش به پاکیِ فوتبال است. این باور، در هنگامۀ جست‌وجوی حقیقت، به فروپاشی او می‌انجامد. مرگ برادرش آغاز تراژدی و کشف حقیقت، اوج تراژدی است: نقطه‌ای که جهل به آگاهی تبدیل می‌شود، اما این آگاهی ویرانگر است، نه رهایی‌بخش.
مربی در آغاز در وهم نمادین زندگی می‌کند: فوتبال برای او عشق، عدالت و برادری است. مرگ برادر، اما او را با امر واقع—فساد غیرقابل بازنمایی—روبه‌رو می‌کند. این شوک، ساختار روانی او را متلاشی می‌سازد، چرا که زبان و نمادها از توصیف این فساد عاجزند. اطرافیان آلوده نیز نشانگر فقدان نظم پدرانه (مرگ قانون اخلاقی) هستند. این که تمام شخصیتها «آلوده» هستند، نشان‌دهندۀ ترسی عمیق از عدم وجود مرجعیت اخلاقی است؛ گویی فساد نه یک استثنا، بلکه قاعدۀ جهان فیلم است. مافیای فوتبال، کهن‌الگوی فریبکار است: نهادی که ظاهرا قانونمند است، اما در خفا قواعد خود را می‌نویسد.
سیستم شرطبندی، تجسم سایق مرگ است: تمایل ناخودآگاه به تخریب خویشتن و نظام‌های حافظ زندگی. حتی برادر، قربانی این سیستم، ناخودآگاه در نابودی خود مشارکت می‌کند. مربی نیز با کشف حقیقت، به سوژه‌ای پارانوئید تبدیل می‌شود؛ توهم توطئه که در واقع توطئه‌ای واقعی است.
از سوی دیگر، برادر مرده، می‌تواند سایۀ مربی باشد: بخش سرکوب‌شده‌ای که می‌داند فساد در فوتبال ریشه دارد، اما آن را انکار می‌کند. مرگ برادر، رویارویی با این سایه است—حقیقتی که هویت او را تهدید می‌کند.
سکانس آخر در واقع آیین قربانی کردن است.. آیین قربانی برای حفظ نظام شرطبندی. این قربانی، نه برای خدایان کهن، بلکه برای خدایان مدرنِ سرمایه و قدرت انجام می‌شود. فساد، آیینی نوین است که خون انسانها را به پای بت‌های نوین می‌ریزد.
عاقبتِ مربی تنبیه ناخودآگاهِ سوژه‌ای است که جرأت کرد به «قانون پدر» (فوتبال به‌مثابه نهاد) شک کند.
پایان فیلم، همچنین اسطورۀ سیزیف را تداعی می‌کند. مبارزه با سیستم فاسدی که هر مقاومتی را بلعیده و بازتولید می‌کند. فرجام مربی، نه پیروزی اخلاقی، بلکه تأیید قدرت ماشین فساد است. مانند پرومته که هر روز جگرش توسط عقاب خورده می‌شود.

«بازی را بکش» روایتی است از مرگ اسطوره‌های جمعی در عصر سرمایه:

- فوتبال، از نماد همبستگی به ابزاری برای شرطبندی خونین تبدیل می‌شود.
- فرجام مربی، فرجام رنجی بی‌ثمر است: او پرومته‌ای است که آتش حقیقت را می‌یابد، اما انسان‌ها پیش‌تر در فساد غرق شده‌اند.
- فیلم پرسشی تلخ را مطرح می‌کند: آیا در جهانی که همه‌چیز آلوده است، مرگْ تنها راه پاک ماندن است؟

این پرسش، فیلم را به اثری فراتر از ژانر ورزشی ارتقا می‌دهد. روایتی که در تقاطع اسطوره‌شناسی، روانکاوی و نقد اجتماعی، زخم‌های جهان مدرن را می‌شکافد و بیننده را با این حقیقت رها می‌کند: گاهی مقاومت، نه برای پیروزی، که برای حفظ هویت در برابر امواج فساد است.
۰۴ دی ۱۴۰۳ ساعت ۱۲:۱۱
تفلسفی شاعرانه، روی صحنۀ تئاتر (بخش سوم)

اینک انسان: از انجیل تا صحنه
نمایش «اینک انسان» به نویسندگی و کارگردانی حمیدرضا نعیمی، که این روزها در سالن چهارسوی تئاتر شهر روی صحنه است روایتی متفاوت و چندلایه از واپسین ساعات زندگی عیسی مسیح و محاکمه‌اش توسط پیلاطس ارائه می‌دهد. این اثر که در ظاهر متفاوت از کارهای قبلی نعیمی است، نه صرفاً بازگویی یک داستان تاریخی، بلکه تأملی عمیق در باب مفاهیمی چون حقیقت، معنویت، قدرت، زمان، و جایگاه انسان در هستی است.
عبارت «اینک انسان» نام و حتی محور اصلی نمایش حمیدرضا نعیمی است. نمایش، با وفاداری به این مضمون، تلاش می‌کند تا پرسش از هستی انسان را در بستری مدرن و با ارجاع به اندیشه‌های فیلسوفان مدرن، بازتعریف کند. به نظر می‌رسد نتیجۀ کار سنتزی از همه تصاویر خلق شده از گفت و گوی عیسی و پیلاطس در تاریخ هنر و ادبیات است. حضور نیچه در دیالوگ‌های نمایش، از طریق اشارات مستقیم به نام و اندیشه‌های او، عنصری کلیدی در فهم رویکرد نمایش به مسئلۀ قدرت و ارزش‌هاست. نیچه با نقد ریشه‌ای اخلاق مسیحی و طرح ایدۀ «ابرانسان»، مسیری متفاوت از آنچه در روایت انجیلی از عیسی تصویر شده، ارائه می‌دهد. در نمایش نعیمی، این تقابل بین عیسای قربانی و نیچۀ مروج «ارادۀ معطوف به قدرت»، به چالش کشیدن مفاهیم سنتی قدرت و اخلاق می‌انجامد. این ارجاع نه صرفاً تزیینی است، بلکه به درک ... دیدن ادامه ›› بهتر کشمکش‌های درونی شخصیت‌ها، به ویژه پیلاطس، کمک می‌کند. پیلاطسی که در نمایش، درگیر تردید و دودلی بین قدرت دنیوی و حقیقتی است که در برابرش قرار گرفته، با اشاره به نیچه، در واقع به بن‌بست تفکر مدرن و ناتوانی آن در پاسخ به پرسش‌های بنیادین هستی اشاره می‌کند. به خصوص آنجا که شعار مرگ خدای نیچه را در مقابل این واقعیت قرار می دهد که « وقتی نیچه مرد انجیل روی سینه اش بود».
همچنین در نمایش به تقابل دوپادشاهی اشاره می‌شود. دقیقاً همانطور که آگامبن محاکمۀ عیسی را نه یک رویداد حقوقی ساده، بلکه رویارویی دو «پادشاهی» می‌داند: پادشاهی دنیوی و پادشاهی الهی. سؤال پیلاطس از عیسی دربارۀ «حقیقت چیست؟» نه صرفاً نشانۀ شک او، بلکه نشانۀ ناتوانی او در فهم زبانی متفاوت است؛ زبانی که عیسی با آن سخن می‌گوید. اشاره به ساعت سوئیسی و تأکید پیلاطس بر «این زمان دنیای ماست» نیز در همین راستا قابل تفسیر است. زمان دنیوی و قابل اندازه‌گیری با ساعت، در مقابل زمان ابدی و معنوی قرار می‌گیرد. این تقابل، نه تنها تقابل بین پیلاطس و عیسی، بلکه تقابل بین دو نوع نگاه به هستی و دو نوع نظام ارزشی را به تصویر می‌کشد.
تصویری که نعیمی از همسر پیلاطس ارائه می کند نیز تجمیعی از تصاویر خلق شده در تاریخ هنر و ادبیات است. و چیزی فراتر از آن.
مطابق با اناجیل، حضور مستقیم همسر پیلاطوس در صحنۀ محاکمۀ علنی عیسی ثبت نشده است. با این حال، در انجیل متی (باب ۲۷، آیۀ ۱۹) به یک پیام ارسالی از سوی همسر پیلاطوس به او اشاره شده است. این آیه نشان می‌دهد که همسر پیلاطوس، تحت تأثیر خوابی که دیده بود (مضمون دقیق این خواب در انجیل نیامده)، نگران سرنوشت عیسی بوده و از پیلاطوس خواسته است که او را بی‌گناه بداند و از محکوم کردنش خودداری کند.
او در آثار هنری و ادبی اغلب به عنوان شخصیتی دلسوز، نگران و متقاعد به بی‌گناهی عیسی به تصویر کشیده شده است.. اغلب چهرۀ او با نگرانی، ترس یا التماس به تصویر کشیده می‌شود.گاهی او در حال دعا کردن، دست بر سینه گذاشتن یا با حالتی مضطرب به پیلاطوس نگاه کردن است و در اغلب اوقات در پس‌زمینۀ صحنۀ محاکمه یا در گوشه‌ای از آن به تصویر کشیده می‌شود، که نشان‌دهندۀ نقش غیرمستقیم اما مؤثر او در این واقعه است. در ادبیات نیز او به عنوان نمادی از وجدان و مخالفت با بی‌عدالتی به تصویر کشیده شده است. پیام او به پیلاطوس، نشان‌دهندۀ تلاش برای جلوگیری از یک اشتباه بزرگ و دفاع از بی‌گناهی است. همچنین داستان او تضاد بین قدرت سیاسی (پیلاطوس) و اخلاق فردی (همسرش) را برجسته می‌کند. در نمایش نعیمی این شخصیت با همۀ این ویژگی‎ها روی صحنه آمده است. شاید بتوان گفت شخصیت همسر پیلاطس و صحنۀ رقص او، از نقاط برجستۀ نمایش است. رقص او، نه صرفاً نمایشی از احساسات درونی، بلکه حرکتی در میانۀ تردید و دودلی است. او بین وظیفۀ همسری، ترس از قدرت پیلاطس و احساس همدلی با عیسی، گرفتار شده است. رقص، به او این امکان را می‌دهد که این کشمکش‌های درونی را به زبانی غیرکلامی بیان کند. از سوی دیگر، ارجاع احتمالی به رقص سالومه برای هرودیس در این صحنه، لایه‌ای از پیچیدگی به آن می‌افزاید. در این داستان، سالومه با رقص خود، سر یحیی تعمیددهنده را از هرودیس طلب می‌کند. در حالی که رقص سالومه نماد وسوسه و خشونت است، رقص همسر پیلاطس می‌تواند نمادی از نیایش، طلب بخشش و یا حتی تلاش برای درک حقیقت باشد. این برداشت، با توجه به دیالوگ زن با مسیح در صحنه بعد از رقص که از او میخواهد او و خانواده اش را نفرین نکند، تقویت می شود.

سه درخت و یک صندلی
سه درخت و یک صندلی مهمترین اجزاء دکور این نمایش هستند. سه درخت با ارتفاع متفاوت، می‌تواند نمادی از تثلیث مسیحی (پدر، پسر، روح القدس) باشد. شکل درخت‌ها که تداعی‌کنندۀ عیسی بر صلیب است، و حضورشان از ابتدا تا انتهای نمایش، مفهوم قربانی شدن را در ذهن مخاطب زنده نگه می‌دارد. ارتفاع متفاوت درختان می‌تواند مراحل مختلف صعود عیسی به سوی صلیب یا مراحل مختلف رنج و مصیبت او را نیز نشان دهد. اساسا درخت در بسیاری از فرهنگ‌ها نمادی از انسان، رشد، زندگی و سرنوشت اوست. صندلی، به ویژه در محیط دادگاه، نمادی از قدرت، قضاوت و اقتدار است. نشستن عیسی بر روی صندلی (که برخلاف عرف معمول است، زیرا او معمولاً به عنوان متهم ایستاده به تصویر کشیده می‌شود) می‌تواند نشان‌دهندۀ اقتدار معنوی و حقیقت برتر او باشد. این امر می‌تواند به چالش کشیدن قدرت پیلاطس و نظام قضایی دنیوی توسط عیسی را نیز نشان دهد. در عین حال، صندلی می‌تواند نمادی از استراحت و آرامش باشد. این تفسیر می‌تواند به پذیرش سرنوشت توسط عیسی و آرامش او در برابر مصیبت‌ها اشاره داشته باشد. دیوارهای سفید، فضایی محدود و محصور را ایجاد می‌کنند که می‌تواند نمادی از زندان، دادگاه یا به طور کلی دنیای مادی باشد. این محدودیت، در مقابل مفهوم بی‌کرانگی و رهایی معنوی که عیسی نمایندگی می‌کند، قرار می‌گیرد.
یکی از صحنه‌های کلیدی و پرمغز که در عین حال از مخاطب، خنده هم می‌گیرد، دیدار بارباس با مسیح است. دیالوگِ «از نظر من، دانستن مردن است» که توسط باراباس گفته می‌شود، هستۀ اصلی این صحنه را تشکیل می‌دهد و شاید تعریضی باشد بر جملۀ معروف سقراط: «فلسفه تمرین مرگ است». منظور سقراط این جمله آماده شدن برای مرگ از طریق تفکر و تعمق در مسائل بنیادین هستی و کسب فضیلت است. او معتقد بود که فیلسوف با پرداختن به مسائل اخلاقی و معرفت‌شناختی، خود را از تعلقات دنیوی رها می‌کند و برای رویارویی با مرگ آماده می‌شود. مقابل، باراباس مرگ را نه به عنوان یک تمرین یا آماده‌سازی، بلکه به عنوان خودِ هدف و نوعی شناخت نهایی می‌بیند. او به دنبال معنا در زندگی نیست، بلکه معتقد است که تنها با تجربۀ مرگ می‌توان به آگاهی دست یافت.
زمزمۀ بخش‌هایی از شعر «ساعت پنج عصر» اثر لورکا در انتهای نمایش، انتخابی بسیار هوشمندانه و پرمعناست این شعر که در وصف مرگ یک گاوباز سروده شده، در این نمایش، ابعاد دیگری پیدا می‌کند و می‌توان آن را به مرگ عیسی و به طور کلی مفهوم مرگ و قربانی شدن و رنج انسان تعمیم داد. تکرار مداوم عبارت «در ساعت پنج عصر» در شعر، بر قطعیّت و جبری بودن مرگ تأکید می‌کند. ساعت پنج، نه فقط یک زمان مشخص، بلکه نمادی از لحظۀ موعود و تقدیر نهایی است. شعر لورکا پر از تصاویر خشونت و خونریزی - «زخم و مرگ»، «نی‌ها و استخوان‌ها»، «زخم‌ها می‌سوخت چون خورشید» - و همچنین مشحون از تضادهاست - «ستیز یوز و کبوتر»، «دود و زرنیخ»، «برف و عرق» - این خشونت و تضاد، آشفتگی و سردرگمی انسان در برابر زندگی و مرگ و ناتوانی او در درک این پدیدهای اسرارآمیز را نشان می‌دهد.

«اینک انسان» نعیمی، با بهره‌گیری از دکوری مینیمال و پرمعنا و دیالوگ‌های اندیشه‌ورزانه ، تجربه‌ای چندلایه و تأثیرگذار برای مخاطب خلق می‌کند. استفاده از عناصری چون ساعت سوئیسی، ارجاع به نیچه و شک دکارتی، نه صرفاً برای ایجاد فاصله‌گذاری، بلکه برای برجسته کردن مفاهیم کلیدی نمایش و ایجاد ارتباط بین داستان انجیلی و دغدغه‌های دنیای مدرن است. نمایش با طرح پرسش‌های بنیادین دربارۀ حقیقت، معنویت قدرت، زمان و جایگاه انسان، مخاطب را به تفکر و تأمل وامی‌دارد. در مجموع، «اینک انسان» نه صرفاً یک نمایش تاریخی، بلکه تأملی فلسفی و نشانه‌شناختی در باب وضعیت انسان در جهان و ظهور رازآمیز انسان در مرز قلمرو دو پادشاهیِ معقوق و محسوس است.
«انسان مسئله‌گون» نوشتۀ گابریل مارکز، «پیلاطس و عیسی و سه متن کوتاه دیگر» نوشتۀ آگامبن، نمایش‌نامۀ «باکخانت‌ها» نوشتۀ اورپید با ترجمۀ عبدالله کوثری و «اینک انسان»، نوشتۀ نیچه را قبل یا بعد از تماشای تئاتر «اینک انسان» بخوانید.

۰۴ دی ۱۴۰۳ ساعت ۱۲:۲۲
تفلسفی شاعرانه، روی صحنۀ تئاتر (بخش دوم)

نیچه: فریاد ابر انسان
نیچه، یک اتوبیوگرافی با عنوان «اینک انسان» نوشته و در آن به بررسی آثار و اندیشه‌های خود می‌پردازد و نوعی جمع‌بندی از فلسفه‌اش ارائه می‌دهد. او در این اثر، به شکلی گزنده و گاه متکبرانه، به نقد فرهنگ و اخلاق سنتی، به ویژه مسیحیت، می‌پردازد و خود را به عنوان کسی معرفی می‌کند که «ارزش‌های کهن را واژگون کرده» و «فلسفۀ آینده» را بنیان نهاده است. نیچه با اشاره به عبارت «اینک انسان» خود را به عنوان «انسانی» معرفی می‌کند که از بند اخلاق مسیحی رها شده و به « فراروی از خود» دست یافته است.

آگامبن: دو پادشاه ... دیدن ادامه ›› در یک اقلیم
آگامبن، فیلسوف معاصر ایتالیایی در کتاب «پیلاطس»، محاکمۀ عیسی را نه یک محاکمۀ حقوقی، بلکه مواجهه‌ای بین دو «پادشاهی» می‌داند: پادشاهی بشری و پادشاهی الهی. این دو پادشاهی با زبان‌های متفاوتی سخن می‌گویند؛ زبانی که ریشه در جهان واقعیت‌ها دارد و زبانی که از جهان حقایق نشأت می‌گیرد. به زعم آگامبن، وقتی پیلاطس از عیسی می‌پرسد: «آیا تو پادشاه یهود هستی؟» (یوحنا ۱۸:۳۳)، عیسی در پاسخ می‌گوید: «پادشاهی من از این جهان نیست.» (یوحنا ۱۸:۳۶). سپس، عیسی با بیان اینکه «من برای این متولد شدم و برای همین به جهان آمدم که بر حقیقت شهادت بدهم.» (یوحنا ۱۸:۳۷)، به مفهوم «حقیقت» اشاره می‌کند. و اینجاست که پیلاطس، با ناتوانی در درک این حقیقت متفاوت، می‌پرسد: «حقیقت چیست؟» (یوحنا ۱۸:۳۸). آگامبن، با تفسیر این سؤال، که نیچه آن را «محترمانه‌ترین درشت‌گوییِ تمام دوران‌ها» می‌نامد، به این نکته اشاره می‌کند که سوال پیلاطس، نه بیان شک و تردید در مورد حقیقت به طور کلی، بلکه ناتوانی او در فهم نوع خاصی از حقیقت است که عیسی از آن سخن می‌گوید.
۰۴ دی ۱۴۰۳ ساعت ۱۲:۱۶
تفلسفی شاعرانه، روی صحنۀ تئاتر (بخش اول)
نگاهی به نمایش «اینک انسان» حمیدرضا نعیمی
میثم غضنفری

راز در مرز معقول و محسوس؛ ظهور انسان
هستی انسان، معبری رازآمیز در مرز بین دو عالم است. عالم معقول و عالم محسوس. این مرز، نه یک خط جداکننده، بلکه فضایی پویا و پرتنش است که در آن، رازِ وجود انسان شکل می‌گیرد. گابریل مارسل، به این راز و چگونگی شکل‌گیری آن در این مرز پرداخته است. او بین «مسئله» و «راز» تمایز قائل می‌شود. «مسئله» امری عینی و بیرونی است که می‌توان با روش‌های علمی و منطقی آن را حل کرد. اما «راز»، بخشی از خودِ هستی انسان است و در تجربه‌های درونی و غیرقابل تقلیل او، مانند عشق، مرگ، ایمان و رابطه با دیگران، تجلی می‌یابد. این قرار گرفتن در مرز، انسان را با تجربه‌هایی روبرو می‌کند که فراتر از درک عقلانی و ... دیدن ادامه ›› منطقی هستند.

گفتگوی دو پادشاه؛ ترسیم مرزِ ظهور انسان
اگر گفتگوی دو پادشاه از دو اقلیم معقول و محسوس را در نظر بگیریم، این گفتگو مرزی را ترسیم می‌کند که در آن مرز، انسان مجال ظهور پیدا می‌کند: «اینک انسان». این مرز، محل تلاقی و تقابل نیروها و ارزش‌های متفاوت است؛ جایی که مفاهیم انتزاعی با واقعیت‌های ملموس روبرو می‌شوند و انسان، در این میان، با پرسش‌ها و چالش‌های بنیادین مواجه می‌گردد.
دو نمونۀ برجسته از این نوع گفتگو، گفتگوی پنتئوس با دیونیسوس در نمایشنامۀ «باکخانت‌ها» اثر اوریپید و گفتگوی پیلاطس با عیسی در انجیل یوحنا هستند. پنتئوس، پادشاه تبس، نمایندۀ عقلانیت و نظم اجتماعی و جهان حسی‌است اما دیونیسوس، خدای شراب، وجد و رهایی، نماینده‌ جنون و عالم فراحسی. در گفت‌و‌گوی پیلاطس و عیسی، پیلاطسِ فرماندار، نمایندۀ قدرت سیاسی و قانون است و عیسی، نمایندۀ حقیقت، عشق و فداکاری. گفتگوی آنها، تقابل بین قدرت دنیوی و حقیقت معنوی، عدالت بشری و عدالت الهی را به تصویر می‌کشد. هر دو گفتگو، تقابل بین دو نیروی متضادیا دو عالم مجزا را نشان می‌دهند. و در مرز این دو عالم است که راز شکل می‌گیرد.

اینک انسان: پژواکی در گذر تاریخ
عبارت لاتین «اکو هومو» (Ecco Homo)، به معنای «اینک انسان»، در لحظه‌ای حساس از محاکمۀ عیسی توسط پونتیوس پیلاطس بیان می شود. مقامات یهود، مسیح را به عنوان تهدیدی برای نظم سیاسی و اجتماعی می‌بینند و او را به پیلاطس فرماندار رومی تحویل دهند. پیلاطس، عیسایِ شکنجه‌شده را با تاجی از خار و ردای ارغوانی، به جمعیت خشمگین نشان می‌دهد و می‌گوید: «اینک انسان!» (یوحنا 19:5). سران کاهنان خواستار مصلوب شدن عیسی می‌شوند. پیلاطس با شنیدن ادعای عیسی مبنی بر پسر خدا بودن، بیشتر می‌ترسد و از او در مورد منشأش می‌پرسد، اما عیسی سکوت می‌کند. پیلاطس به قدرت خود برای آزادی یا مصلوب کردن عیسی اشاره می‌کند، اما عیسی پاسخ می‌دهد که این قدرت از جانب خدا به او داده شده است. پیلاطس سعی می‌کند عیسی را آزاد کند، اما یهودیان با تهدید او به دشمنی با قیصر، او را تحت فشار قرار می‌دهند. در نهایت، پیلاطس تسلیم فشارها شده و عیسی را برای مصلوب شدن تسلیم می‌کند.
۲۰ آبان ۱۴۰۳ ساعت ۱۵:۳۲
بونکر نمونۀ اعلای این آموزۀ جلال تهرانی است: « زبان، تمامیت یک نمایشنامه است»

کنکاش و واکاوی زبان با استفاده از خودِ زبان در بونکر،حسی عجیب و پارادوکسیکال در مخاطب برمی‌انگیزد. به نظر می‌رسد درست همان‌طور که با چشم نمی‌توان خود چشم را دید، واکاوی ساختارهای بنیادین زبان توسط خود زبان نیز امری ناشدنی باشد. با این حال، «بونکر»، این چالش را پذیرفته و با جسارتی تحسین‌برانگیز به عمق زبان نفوذ می‌کند.
شاید به همین دلیل است که سخت‌ترین بخش مواجهه با «بونکر»، توصیف احساس ناشی از دیدن این نمایش باشد. احساسی مبهم، ناشناخته و در عین حال عمیقاً تأثیرگذار.

معروف است که می گویند مرزهای جهان ما، مرزهای زبان ماست و ما چیزی فراتر از آنچه زبان برای ما روشن می‌کند نیستیم! اگر زبان را دیواری فرض کنیم که محدودۀ هستی ما را مشخص می‌کند، «بونکر» ضرباتی نرم و دقیق، به این دیوار می‌کوبد. این ضربات، شکاف‌هایی را در دیوار زبان ایجاد می‌کنند و به ما نشان ... دیدن ادامه ›› می‌دهند که جهان ما بسیار بزرگ‌تر از آن چیزی است که تصور می‌کردیم. این دیوارِ زبانی، نه یک مرز محکم، بلکه یک پوستۀ شکننده است. بونکر با نفوذ به لایه‌های زیرین زبان، ما را به جهانی فراتر از محدودیت‌های زبانی دعوت می‌کند و همۀ اینها را نه با گفتن یک قصه، سر دادن یک شعار، فریاد زدن بر سر دنیا یا تولید هیجان و آدرنالین، بلکه با نقب زدن به عمق زبان در قالب یک دیالوگ انجام می دهد.
بونکر یک سفر اکتشافی است به جهان ناشناختۀ آن سوی زبانِ قراردادی. و همین سفر عجیب منجر به تولید احساسات ناشناخته‌ای می‌شود همچون همان فضای پشت دیوار! ترکیبی از شوق و هراس و بیم و امید.

حرفی که دارد آینه مرهون حیرت است
سیلی خور زبان نشودگفتگوی ما
بیدل دهلوی

ادامۀ مطلب:

https://armandaily.ir/%D8%B3%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%86-%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D9%88%D9%86%DA%A9%D8%B1/
۲۵ مهر ۱۴۰۳ ساعت ۰۸:۴۹
هفت:
«انسان موجودی مفسر است. تفسیر کردن فعالیتی ذاتی برای انسان محسوب می‌شود. ما از بدو تولد به تفسیر جهان پیرامون خود می‌پردازیم و این فعالیت در طول حیات ادامه می‌یابد. تفسیر ما از صداها، تصاویر، احساسات و رویدادها، به جهان معنا می‌بخشد. لیکن این تفسیر، متأثر از تجارب پیشین و شبکه‌ی مفهومی هر فرد است و بنابراین با دیگران متفاوت خواهد بود.»

این مضامین هم از هایدگر است. احتمالاً شما هم در پی تفسیر درکه هستید. اما نه!

"درکه" اساساً قصد نقد علائق، نمادها و ویژگی‌های انسان مدرن را ندارد. نمی‌خواهد با اتخاذ رویکردی نیچه‌ای-آرنتی، بنیاد جهان مدرن را ابتذال و بی‌معنایی بداند. این نمایش دربارۀ زنی که برساختۀ جامعۀ مردسالار و مدرن باشد، نیست. دربارۀ سوژه‌ای نیست که بر خلاف میل باطنی‌اش توسط جامعه‌ای به ظاهر روشنفکر ساخته شده باشد و حسی درونی در اعماق وجودش، غیراصیل بودن همه چیز را فریاد بزند، در نتیجه او را به خودکشی برای رهایی از این مسخ‌شدگی ... دیدن ادامه ›› سوق دهد؛ و سپس همان جامعه‌ی به ظاهر روشنفکر، خودکشی‌ای نمایشی و جمعی برای او ترتیب دهد.
درکه درباره‌ی هیچ‌یک از این موارد نیست.

درکه صرفاً دربارۀ زنی است که نه نهنگ است و نه هشت‌پا! او فقط می‌خواهد تنها بمیرد.

اکنون می‌توانید به هیچ کدام از این موضوعات فکر نکنید و فقط نمایش را تماشا کنید.
۲۲ مهر ۱۴۰۳ ساعت ۱۲:۱۴
شش:
اسلاوی ژیژک، فیلسوف و نظریه‌پرداز اسلوونیایی، در کتاب‌های متعدد خود، از جمله برهوت معنا، به بررسی وضعیت کنونی جامعه و انسان معاصر می‌پردازد. او معتقد است که جامعه مدرن با بحران معنا روبرو است. ارزش‌ها و باورهای سنتی از بین رفته‌اند و جای خود را به نسبیت‌گرایی و شکاکیت داده‌اند. در این وضعیت، افراد احساس پوچی و بی‌معنایی می‌کنند. سرمایه‌داری با تولید بی‌نهایت از کالاها و خدمات، لذت را به کالایی تبدیل کرده است. این لذت کاذب، افراد را از جستجوی معنا و ارزش‌های واقعی باز می‌دارد.
***
نمایش درکه کاری به بحران معنا در جهان مدرن ندارد!
۲۱ مهر ۱۴۰۳ ساعت ۱۴:۵۹
پنج:
خوزه ارتگایی گاست، فیلسوف اسپانیایی، در کتاب طغیان توده‌ها به بررسی تغییرات بنیادین رخ داده در جوامع مدرن می‌پردازد. او معتقد است که در عصر مدرن، شاهد ظهور و قدرت‌گیری توده‌ها هستیم و این امر، تهدیدی جدی برای فرهنگ، تمدن و دموکراسی به شمار می‌آید. انسان مدرن به دلیل صنعتی شدن، گسترش دموکراسی و افزایش سطح تحصیلات، به فردی توده‌ای تبدیل شده است. فرد توده‌ای، فردی است که به جای تفکر مستقل، از احساسات جمعی و افکار عمومی پیروی می‌کند. با ظهور توده‌ها، فرهنگ و هنر به سمت سطحی‌گرایی و عامه‌پسندی سوق پیدا می‌کند. ارزش‌های والا جای خود را به سرگرمی‌های ساده و بی‌محتوا می‌دهند. توده‌ها به جای توجه به نظرات و دیدگاه‌های نخبگان، به دنبال رهبرانی هستند که به احساسات آن‌ها دامن بزنند. سیاستمداران برای کسب آرای توده‌ها، به جای ارائه برنامه‌های واقع‌بینانه، به وعده‌های پوچ و احساسات مردم دامن می‌زنند.
***
نمایش درکه دربارۀ طغیان توده‌ها نیست!
۲۰ مهر ۱۴۰۳ ساعت ۱۷:۰۴
چهار:
لکان معتقد است که زبان و نمادها نقش بسیار مهمی در شکل‌گیری هویت فردی ایفا می‌کنند. زنان در جامعه‌ای که توسط مردان ساخته شده است، اغلب با مشکلاتی در شناسایی خود و جایگاهشان در این نظام نمادین روبرو هستند. این عدم تطابق بین هویت درونی و هویت تحمیلی از سوی جامعه می‌تواند منجر به احساس بیگانگی و در نهایت خودکشی شود.
***
نمایش درکه ربطی به لکان هم ندارد.
۲۰ مهر ۱۴۰۳ ساعت ۰۸:۲۰
سه:
امیل دورکیم، جامعه‌شناس فرانسوی، معتقد بود که خودکشی صرفاً یک عمل فردی نیست، بلکه یک پدیده اجتماعی است که ریشه در ساختار جامعه دارد و با عوامل اجتماعی مانند همبستگی اجتماعی، تقسیم کار اجتماعی و آگاهی جمعی در ارتباط است.
***
نمایش درکه ربطی به نظریات امیل دورکیم ندارد.
۱۹ مهر ۱۴۰۳ ساعت ۲۲:۴۲
دو:
سیزیف به دلیل فریب خدایان، به عنوان مجازات ابدی محکوم می‌شود تا سنگی عظیم را به بالای تپه‌ای ببرد. اما هر بار که او به قله می‌رسد، سنگ غلتیده و به پایین می‌افتد و سیزیف مجبور است دوباره از ابتدا شروع کند. این تکرار بی‌نهایت و بیهوده، به عنوان نمادی از تلاش انسان برای رسیدن به هدفی دست‌نیافتنی و در نهایت بیهوده بودن تمام تلاش‌های ما در برابر ابدیت و مرگ تلقی می‌شود. آلبرکامو در مقدمۀ این اسطوره می‌نویسد: تنها یک پرسش فلسفی وجود دارد: چرا نباید خودکشی کرد؟
***
نمایش درکه ربطی به سیزیف و تفلسفِ کامو در مورد خودکشی ندارد.
۱۹ مهر ۱۴۰۳ ساعت ۱۴:۰۴
یک:
«خوش‌نام و سرشار از افتخار،
رهسپار دخمۀ مردگانی بی آنکه مرضی ترا پژمرده باشد،
یا تیغۀ شمشیری پیکرت را دریده باشد.
خودکام به قانون خویشتن، و یکتا در سرنوشت خویش،
سر راست، سرزنده، به نزد هادس می روی.»
این جملات را همسرایان در نمایشنامه آنتیگونه خطاب به آنتیگونه می گویند. زمانی که او رهسپار مذبح خویش است.
***
نمایش درکه ربطی به خودکشی آنتیگونه ندارد.
۰۸ شهریور ۱۴۰۳ ساعت ۱۵:۴۸
ضمن احترام به زحماتی که گروه کشیده بود، بنا بر فرمایش نویسندۀ محترم که در انتهای نمایش فرمودند: «نقدهایتان را بنویسد تا ما رشد کنیم»، به عنوان یک مخاطب معمولی تئاتر درک و دریافت خودم را تقدیم می‌کنم:

سرزمین عجایب!
شگفتیِ ناشی از دیدن یک تئاتر بسیار بد، با خواندن نظرات سراسر تآیید و تمجید در تیوال دو چندان شد. تا جایی که به تردید افتادم شاید امشب اشتباهآ به سالنی دیگر رفته‌ام یا دو کار با نامی مشابه اجرا شده است. پیش خود و به طنزی تلخ فکر کردم شاید، بازیِ سیئر به بیرون از سالن هم امتداد پیدا کرده و گویی برخی، مطیع و منقاد شده توسطِ نیرویی شریر، مجبور به گفتن دیالوگ های از پیش نوشته‌ شده‌شان در تیوال شده‌‍اند؛ چه اگر چنین نکنند حذف خواهند شد! (قصد جسارت به نظرات تماشاگران محترم را ندارم اما این همه یکدستی و هماهنگی و بدون کوچکترین نقدی – به جز یک نقد- عجیب می نماید!)

نویسنده و کارگردان با تعداد زیادی بازیگر، جهانی غریب، پرهیاهو و مشوش خلق کرده بودند.
بیان بسیار ضعیف و عجولانۀ عمدۀ بازیگران، موسیقی و ... دیدن ادامه ›› حرکات جمعیِ بسیار پرحجم کار – که اجازه نفس کشیدن به مخاطب نمی‌داد – نور سرگردان و زبان متن – حداقل در بخش اول – موجب می‌شد به سختی بتوان جهانِ متن را درک کرد.
گویی که از فاصله‌ای چند کیلومتری شاهد رویدادی پر سر و صدا و تنش زا بودیم. از آن فاصله هر چه تأمل و تمرکز می‌کردیم نهایتاً به تصویری مبهم دست می‌یافتیم، نزدیک هم که می‌شدیم به دیوارِ زخیم و زمختِ فرم بر می‌خوردیم که راه نفوذی برای فهم معنای متن را به ما نمی‌داد.
شاید به همین خاطر بود که نویسنده گاهی مجبور می‌شد با روشی بسیار گل درشت، توضیح دهد که ما الان کجاییم و در چه وضعیتی هستیم!
بر خلاف فرم کار، درام اما، فراز و فرودِِ شدیدی نداشت. بالاترین نقطۀ تنش دراماتیک جایی بود که آن جمعیت تصمیم به خروج گرفتند که باز هم این نقطۀ عطف، زیر خروارها حرکت و موسیقی و دیالوگ‌های نامفهوم دفن شده بود.
البت فهرست شگفت زدگی‌هایم محدود به این دو نبود. این‌روزها با وجود هش‌دار و یاددارهای مداوم و پی‌درپیِ اولیاء امور، مبنی بر به پروار در آوردن! و خاموش نگه داشتن تلفن‌های همراه، اما اقلیتِی ازتماشاگران با روشن کردن اسکرین موبایلشان عملاً به حریم و حقوق سایر تماشاگران تعدی می‌کنند. اما شگفتی امشب این بود که برخی رسماً، تلفن‌هایشان را پاسخ می دادند و تمشیت امور یومیه می‌کردند! برخی دیگر نیز همزمان فیلم عکس می‌گرفتند، استوری می‌کردند و کامنت پاسخ می داند.
واقعاً که «صعب روزی بوالعجب کاری پریشان عالمی» بود تجربۀ تئاتر دیدن دیشب!

والله ما که نقد کردیم خیلی هم شاکی بودیم ولی این همه یکدستی به قول شما که اصلا نظرات منفی ما رو محو کرده واقعا خیره کنندست.
من فکر می‌کردم چون نظرات ۸۸ تا بود امتیاز بالا بوده ولی گویا دیگه حتی به تعداد هم نمیشه اعتماد کرد. قطعا راهکاری برای جلوگیری از این کلاهبرداری نمیشه پیدا کرد ولی فقط در همین حد بگم که این کار آقای حسین ‌فردوسی باعث شده کلا نتونم به هیچ تئاتری و نظرات مثبتش اعتماد کنم.
۰۸ شهریور ۱۴۰۳
نوید نادری
والله ما که نقد کردیم خیلی هم شاکی بودیم ولی این همه یکدستی به قول شما که اصلا نظرات منفی ما رو محو کرده واقعا خیره کنندست. من فکر می‌کردم چون نظرات ۸۸ تا بود امتیاز بالا بوده ولی گویا دیگه ...
همین که به چنین تجربه‌ای در مورد کامنت‌های فیک برسید یعنی مرحله اول تیوال رو پاس کردید. تبریک میگم 😂
شب اولش واقعا دیدنی بود.
۰۸ شهریور ۱۴۰۳
برای بهره بهتر از تیوال لطفا عضو یا وارد شوید
۰۵ مرداد ۱۴۰۳ ساعت ۲۰:۳۰
همبرگر یا شل برنج؟ مسئله هیچ کدام نیست!


برای لحظه لحظه‌اش زحمت کشیده شده بود. سپاسگزارم.

همان دقایق اول، با دیدن لباس یک شکل و حرکات ... دیدن ادامه ›› هماهنگ جمعی و ...، فیلمِ متروپولیس برایم تداعی شد. آن جایی که «نتیجۀ خانواده» از نظمِ بدون عشق انتقاد می‌کرد یاد ماریا در متروپولیس افتادم که در پیِ میانجگریِ قلب، بین عقل و دست بود. وقتی اعضای خانواده در مورد درد و گرسنگی و طعم غذا، شبیه هم نظر می دادند یاد این جمله از والتر لیپمن(فیلسوف و روزنامه نگار آمریکایی) افتادم: «هنگامی که همه مانند یکدیگر می‌اندیشند، در واقع کسی نمی‌اندیشد.»

با خطابۀ غرای مجری انتخابات در مورد «ساختار» یاد کتاب «جامعه شناسی نخبه کشی علیرضا قلی» و حتی «سیاست» ارسطو افتادم و ....

و وقتی این خانوادۀ عجیب اما آشنا، با مشکلات اجرای دموکراسی دست و پنجه نرم می کردند یاد کتابِ «کمونیسم رفت، ما ماندیم و حتی خندیدیم» افتادم:


«-علی رغم برگزاریِ انتخابات آزاد ... مردم همچنان در همان آپارتمان‌های کوچک و شلوغ زندگی می‌کنند، سوار همان اتوموبیل های نامطمئن می‌شوند، همچنان نگرانی سلامتی فرزندان رنگ پریده‌شان هستند، سر همان کارهای ملال آور می‌روند و همان غذای بی‌کیفیت را می‌خورند. زندگی هنوز همان سکون فرساینده را دارد؛ زندگی چیزی است که باید تحملش کرد، نه چیزی که بتوان از آن لذت برد. کمونیسم پیش از آنکه یک ایدئولوژی سیاسی یا روش حکومت باشد، یک موقعیت ذهنی است.
- قدرت سیاسی ممکن است است یک شبه دست به دست شود، زندگی اجتماعی و اقتصادی ممکن است به سرعت از آن تبعیت کند، اما شخصیت آدم‌ها که تحت حکومت رژیم‌های کمونیستی شکل گرفته به این سرعت تغییر نخواهد کرد. ارزش های خاص و شیوۀ به خصوصی از تفکر و درک جهان چنان در عمق وجود و شخصیت مردم رسوخ کرده که معلوم نیست خلاصی از آن ها چقدر زمان ببرد.
- باید سرزمین موعودمان را بسازیم. از این به بعد خودمان مسئولیت زندگی‌مان را بر عهده خواهیم داشت. دیگر عذر موجهی نداریم که با آن وجدان معذبمان را آسوده کنیم. دموکراسی چیزی نیست که خودش بی هیچ زحمت و تلاشی از راه برسد. چیزی است که باید برای به دست آوردنش جنگید. و همین است که راه رسیدن به آن را اینقدر دشوار می‌کند.» اسلاونکا دراکولیچ (در کتاب کمونیسم رفت، ما ماندیم و حتی خندیدیم)


متن کپی یا تقلیدی از هیچ یک نبود.

هنر متن این بود که بدون به کاربردن مفاهیم و اصطلاحات تخصصی، سوالاتی بنیادین را طرح می‌کرد. سوالاتی که حتی در همان زمان دیدن نمایش هم ذهنت را درگیر می‌کرد و نمی‌توانستی به تعویقشان بیندازی. پاسخ سرراستی هم به این پرسش‌ها نمی‌داد. قرار نبود سنت یا مدرنتیه به صورت کامل محکوم شود. حرکت از شعار طنز آمیز «مرگ بر شل برنج» به «مرگ بر همبرگر» که با تغییر یک نسل اتفاق افتاده بود، پرسش‌ها را از منازعۀ بین مکاتب فکری (سوسیالیسم یا لیبرالیسم - آریستوکراسی یا فئودالیسم یا دموکراسی) به پرسش هایی عمیق‌تر در مورد بنیاد جهان سوق داد. مسئله نه همبرگر بود نه شل برنج. نه دموکراسی نه پدر سالاری...

وقتی «نتیجۀ دوم» روی صندلی رفت و به چیزی اعتراض کرد که روزی آرزوی «نتیجۀ اول» بود و چیزی را آرزو کرد که احتمالا مورد اعتراض «نتیجۀ سوم» قرار می‌گرفت، یادِ افسانۀ سیزیف افتادم: «اگر دنیا واضح و آشکار بود، دیگر هنری وجود نداشت».

و الان که 24 ساعت از دیدن نمایش گذشته یاد این دو جمله از هومر و شکسپیر می افتم:

خدایان انسان ها را به تیره روزی می کشانند تا نسل های آینده چیزی برای سرودن داشته باشند.
اودیسه - هومر

به‌سان مگس‌هایی که ملعبهٔ دست پسران شرور و بازیگوش هستند، ما نیز ملعبهٔ دست خدایانیم که محض تفریح و سرگرمی ما را می‌کُشند.
لیر شاه- شکسپیر

متن خوب، بازی های خوب و کارگردانی خوب.
دست مریزاد
از این به بعد این آثار را که می خوانم، یاد نمایش «دموکراسی با طعم همبرگر» می‌افتم.
۱۶ بهمن ۱۴۰۰ ساعت ۱۷:۲۳
یک قصه بیش نیست غم عشق وین عجب؛ کز هر زبان که می شنوم نامکرر است

میثم

تذکر: بخشی از داستان فیلم در این یادداشت افشا می‌شود.

کلوزآپ: ... دیدن ادامه ›› آرامشی شاعرانه:

سکانس‌های اولیه فیلم «ملاقات خصوصی»، بسیار چشم‌نواز و آرامش‌بخش هستند. دختری عطار که با چهره‌ای آرام و لبی خندان در یک دشت کوچک در گوشه‌ای از این شهر مشغول چیدن گیاهان دارویی است. یک معلم زبان انگلیسی عاشق‌پیشه که طی 5 ماه، با چند فایل صوتی و یک عکس پروفایل و بدون اینکه دختر عطار را دیده باشد به او دل‌باخته است و پی‌درپی با صدایی آرامش‌بخش و لحنی شاعرانه برایش پیام عاشقانه می‌گذارد.

لانگ شات: آرامش در دل طوفان:

چند دقیقه که از فیلم می‌گذرد متوجه تضاد این روایت ابتدایی با موقعیت واقعی این دو نفر می‌شویم:
پروانه در محله‌ای پر از خلاف‌کار و نزاع و درگیری زندگی می‌کند. پدری زندانی، برادری فراری، همسایه‌ای شاکی که پدر و برادر از او دزدی کرده‌اند و او با نصب دوربین‌های متعدد و حضور پی‌درپی جلوی خانه پروانه ایجاد مزاحمت می‌کند و یک کیف پر از مواد مخدر که در کف مغازه پروانه دفن شده است.
فرهاد هم بر خلاف منش و جایگاه اجتماعی‌اش به‌خاطر مسئله‌ای مالی به زندان افتاده و زیر فشار مافیای زندان است.
پروانه علی‌رغم سر پر شوری و شری که در نوجوانی داشته اکنون دختری مسئولیت‌پذیر، عاقل و شجاع است که سعی می‌کند وضعیتی که در آن گیر افتاده است را درست‌کارانه و اخلاقی مدیریت کند. اما فرهاد می‌خواهد به هر روشی که شده خود را از مخمصه برهاند. حتی روش غیراخلاقی.

سلسله تحولات شخصیتی:

در طول فیلم ما به شکل مستقیم و یا از طریق روایتِ شخصیت‌ها، شاهد تحول در شخصیت‌های داستان هستیم:
از فرهادی که معلمی فرهیخته و بااخلاق است تا فرهادی که دست به دزدی از خانه شاگرد خصوصی‌اش می‌زند.
از فرهادی که به‌دروغ به پروانه ابراز عشق می‌کند تا فرهادی که واقعاً عاشق پروانه می‌شود.
از فرهادی که پس از لورفتن ماجرای قاچاق، در حضور قاضی و زیر نگاه سنگین پروانه، هیچ تقصیری را گردن نمی‌گیرد. تا فرهادی که در انتها و پس از آزادی دوباره به زندان بازمی‌گردد و همه چیز را گردن می‌گیرد.
از پروانه‌ای که نسبت به سیگارکشیدن پسر همسایه و حتی نوع سخن‌گفتنش حساس است؛ به‌خاطر مخفی کردن مواد مخدر در مغازه‌اش به‌شدت به برادرش معترض است و مواد را به سطل زباله می‌اندازد. تا پروانه‌ای که مواد را از سطل زباله بازمی‌گرداند و حتی حاضر می‌شود مواد مخدر به زندان قاچاق کند.
از پروانه‌ای عشق فرهاد را انکار و در برابرش مقاومت می‌کند تا پروانه‌ای که نه‌تنها از فریبکاری و دروغ فرهاد می‌گذرد بلکه حاضر است برای عشق او سی‌سال به زندان بیفتد.
از ایمانی که پسری معصوم و قهرمان یک‌رشته ورزشی است تا ایمانی که با همکاری پدرش از خانه همسایه دزدی می‌کند.
از ایمانی که نسبت به خواستگاران خواهرش که هیچ شناختی هم از آنها ندارد، از سر غیرتی کور، آن‌گونه بی‌ادبانه برخورد می‌کند تا برادری که به‌راحتی با قاچاق بری خواهرش کنار می‌آید!
از فریبایی که در پروژه اغفال پروانه نقش مؤثری را ایفا می‌کند تا فریبایی که در سکانس‌های پایانی از فرهاد می‌خواهد که جرم را گردن بگیرد و پروانه را نجات دهد.
اما این تحول‌ها چگونه اتفاق می‌افتند؟ آیا حاصل کشمکش‌های درونی شخصیت‌هاست یا کشمکش‌های بیرونی و قرارگرفتن آنها در موقعیت؟ یا هر دو؟ آیا فیلم می‌تواند سیر این تحول را درست و قانع‌کننده برای مخاطب روایت کند؟
برخی از این تحول‌ها ناشی از جبر روزگار و قرارگرفتن شخصیت‌ها در کشمکش‌های بیرونی است:
• دلیل دزدی فرهاد از خانه‌شاگردش، بیماری مادر و نیاز مالی برای عمل جراحی اوست
• دلیل دزدی ایمان از خانه همسایه، تعطیل شدن برنامه قوی‌ترین مردان ایران و احتمالاً نیاز مالی
• دلیل همکاری فرهاد با مافیای زندان، نیاز مالی برای جلب رضایت شاکی است.
هر سه این تحولات را نه به شکل مستقیم بلکه از زبان شخصیت‌های فیلم می‌شنویم.

عشق از پرده عصمت برون آرد زلیخا را
اما همکاری پروانه با فرهاد در قاچاق مواد، و بازگشت ایثارگرانه فرهاد و به گردن گرفتن جرم، مستقیماً به کشمکش‌های درونی و نیروی عشق بازمی‌گردد. مرکز ثقل روایت و سخت‌ترین مرحله آن، روایت همین دو تحول است:
روایت عشقی که دختری محکم و اخلاقی را وادار به کرنش در برابر عشق و حتی خلاف‌کاری می‌کند و خلاف‌کاری هفت خط چون فرهاد را که برای رهایی از بند حتی دست به اغفال پروانه می‌زند را وادار به ایثار و ازخودگذشتگی و بازگشت به بند.
به نظر می‌رسد تحول در شخصیت فرهاد محوری‌ترین تحول و خط اصلی داستان فیلم است.

پایانی خوش اما نه لزوماً قانع‌کننده:

تا سکانس‌های پایانی فیلم هنوز مشخص نیست که وجه فریبکاری فرهاد غلبه دارد یا عاشق بودنش.
بین سکانسی که فرهاد نزدیک مرز در حال برنامه‌ریزی برای خروج از کشور است و سکانسی که به زندان برمی‌گردد و در حضور قاضی جرم را گردن می‌گیرد دو سکانس وجود دارد.
• یک شناور شدن فرهاد در دریا و خیره شدن او به آسمان
• دیگری بازگشتش به دشت گل دختر عطار که هم اکنون ویران شده. در همین سکانس، پسربچه همسایه پروانه با چوب به ماشین فرهاد حمله می‌کند. فرهاد تخریب ماشینش را بدون هیچ واکنشی تماشا می‌کند و تمام.
آیا قرار است این دو سکانس، مخاطب را برای تحول فرهاد قانع کند؟ درست است که قرار نیست فیلم بازنمایی کامل و عینی واقعیت باشد. فیلم قرار است تعادلی میان مفهوم‌پردازی و باورپذیری ایجاد کند. اینکه چقدر زندان فیلم، مطابق با زندان‌های ایران است، اینکه چقدر روابط بین افراد مطابق با واقعیت ایران است موضوعیت ندارد. مهم این است که فیلم هم از عهده باورپذیر کردن جهان متن خود بر آید و هم در همه جای فیلم از منطق درونی خودش پیروی کند که به نظر می‌رسد در بیشتر لحظات فیلم نیز چنین شده. جز همین صحنه تحول نهایی شخصیت فرهاد. هرچقدر تحول پروانه درکشیده شدن به وادی عشق درست و باورپذیر به تصویر کشیده شده است - به‌خصوص در صحنه اولین دیدار فرهاد و پروانه در ملاقات کابینی – اما بازگشت فرهاد از سفر شمال، مواجه اش با پسربچه همسایه و در نهایت اعتراف نزد قاضی - که در موقعیتی غیرمتعارف پروانه هم پشت در دادگاه آن را می‌شوند باورناپذیر است. آن هم فرهادی که در دادگاه اولیه و با وجود همه اصرارهای فریبا و قاضی و فشار نگاه پروانه، زیر بار هیچ جرمی نرفت، چه شد که چنین متحول شد؟
هرچقدر ریشه‌ها و استعداد پروانه برای تحول از ابتدای فیلم در شخصیت او نشانه‌گذاری می‌شود (از قدرت ریسک و هیجان‌طلبی و روحیه ظریف و شاعرانه در ساختار روانی تا موقعیت خاص خانوادگی و نیاز به داشتن حامی و همراه) اما چنین نشانه‌هایی در شخصیت فرهاد دیده نمی‌شود. از قضا هر چه بیشتر پیش می‌رویم، وجه تبهکارانه، متقلب و منفعت‌طلب او بیشتر برجسته می‌شود. هر چند در سکانس های پایانی فیلم، فرهاد ته ریش گذاشته ( به خواست پروانه) و دوربین روی نوشته روی شیشه ماشین تاکید می کند اما شاید همه اینها برای قانع کردن مخاطب در تحول شخصیت فرهاد کافی نیست.
درود میثم عزیز
خوشحالم که دوباره می‌خونم‌ت دوست من
۱۶ بهمن ۱۴۰۰
یاسر متاجی
درود میثم عزیز خوشحالم که دوباره می‌خونم‌ت دوست من
لطف شماست. ممنونم.
۱۷ بهمن ۱۴۰۰
برای بهره بهتر از تیوال لطفا عضو یا وارد شوید
۱۶ بهمن ۱۴۰۰ ساعت ۱۰:۳۸
فرهاد: می‌دونی زندانیا هیچ موقع به اندازه وقتی پشیمون نیستن که دلتنگ کسی می‌شن و نمی‌تونن ببیننش؟
پروانه: یه جور می‌گی زندانیا، انگار خودت پشیمون نیستی؟
فرهاد: نه نیستم.
پروانه: چرا؟!
فرهاد: با تو آشنا نمی‌شدم اگه خلاف نمی‌کردم.

***

فرهاد: حالا که موهاتو کوتاه کردی می تونی مثه نوجوونیات بری استادیوم فوتبال ببینی!
پروانه: استادیوم نمی رفتم که فوتبال ببینم. می رفتم فرهاد مجیدی رو ببینم!
فرهاد: بیچاره فرهاد که چقدر براش رقیب می تراشی...


***
پروانه: این چه طور دوست‌داشتنیه که برای رسیدن به هم باید خلاف کنیم؟
 

زمینه‌های فعالیت

تئاتر

تماس‌ها

emeysam@gmail.com