نمایش «میرزا رضا»به قلم و کارگردانی حامد شیخی، بازخوانی طنزآمیز و تراژیک شخصیت تاریخی میرزا رضا کرمانی و واقعه ترور ناصرالدین شاه است. این اثر با پوشش تاریخی و همزمان با تأکید بر ارجاعات معاصر، نمونهای موفق از تئاتر طنز-تاریخی معاصر ایرانی محسوب میشود. هدف نقد حاضر تحلیل ساختار روایی، کارگردانی، بازیگری، میزانسن و تجربه مخاطب است تا مشخص شود چگونه این اجرا توانسته تاریخ، طنز و نقد سیاسی را در هم بیامیزد.
تحلیل روایت و متن
نمایش از ساختار غیرخطی با پرشهای زمانی کنترلشده بهره میبرد. گذشته و حال میرزا رضا و رویدادهای تاریخی همزمان روایت میشوند، اما این پرشها باعث سردرگمی مخاطب نمیشوند و به جذابیت روایت و پیشبرد داستان کمک میکنند. دیالوگها به صورت هوشمندانه پرشهای زمانی را بازتاب میدهند و متن با طنز و کمیک در خدمت نقد تاریخ طراحی شده است.
شخصیت میرزا رضا در نمایش انسانی و زمینی تصویر میشود؛ نه قهرمانگونه و نه اسطورهای. طنز و تراژدی با هم ترکیب شدهاند و نمایش بیش از آنکه یک درس تاریخ خشک ارائه دهد، کمدی-درام سیاسی با پوشش تاریخی خلق میکند که مخاطب را هم میخنداند و هم به تفکر و نقد اجتماعی و تاریخی وا میدارد.
نمایش ترور ناصرالدین شاه را به عنوان بنبست ایدئولوژیک و عملی ناگریز در زمان خود نشان میدهد، اما از نگاه امروز، عمل ممکن است غیرضروری به نظر برسد. کنشهای سیاسی چندوجهی و طنزآمیز، با لحنی مهربانانه و نمادین ارائه شدهاند. صحنه ترور نمادین و طنزآمیزاست، بدون آنکه خشونت رمانتیزه شود؛ این
... دیدن ادامه ››
رویکرد نشاندهنده عمق تحلیل تاریخی اثر است.
بازیگر نقش میرزا رضا، حامد شیخی ، اجرا را تیپیکال و کاریکاتورگونه ارائه میدهد، بدون قوس تحول روانشناختی به سبک تئاتر غربی. با این حال، توانایی او در همزمان حمل تراژدی و طنز و تبدیل نرم لحظات جدی به خنده، مهارت بازیگری برجستهای را نشان میدهد. شوخیها و طنزها کاملاً بجا و کنترلشده هستند و مخاطب را درگیر میکنند. دیگر بازیگران هرکدام به گونه ایی در صحنه درخشیدند .
ریتم اجرا تند و پرانرژی است و هیچ افتی ندارد. زمانبندی دقیق و طراحی ریتمیک با لحظات انتقادی و طنز، مخاطب را از ابتدا تا پایان درگیر نگه میدارد. کف زدنهای ممتد و خندههای لحظهای مخاطبان نشان میدهد که ریتم طراحیشده موفقیتآمیز بوده و اوجهای احساسی و طنز به خوبی پخش شدهاند.
نمایش از طراحی صحنه مینیمال و نمادین استفاده میکند، مطابق سنت تئاتر ایرانی. حرکت بازیگران پویا و نور، موسیقی و صدا در خدمت متن و صحنه هستند. استفاده از نمادهای ایرانی مثل پته کرمانی و پردههای قرمز به هویت بصری و فرهنگی اثر میافزاید. میزانسن و طراحی صحنه نه تنها تزئینی نیستند، بلکه در تقویت طنز، تراژدی و نقد تاریخی نقش فعال دارند.
اشاره به نام مهمانان و رخدادهای معاصر، طنز و جملات مستقیم، همزمان احساسات مخاطب را برمیانگیزد و تفکر او را فعال میکند. اثر توانسته تعادل بین درگیری عاطفی و تحلیل ذهنی مخاطب ایجاد کند.
کیفیت کلی اجرا: عالی؛ ترکیب طنز، تراژدی و نقد تاریخی موفق و جذاب.
نمایش کاملاً در سنت تئاتر طنز-تاریخی معاصر ایرانی قرار میگیرد. ویژگیهای شاخص شامل:
ترکیب طنز و تراژدی در متن تاریخی
بازخوانی تاریخ با ارجاع به زمان معاصر
بازیهای تیپیکال و نمادین
تعامل غیرمستقیم با مخاطب
جمعبندی و ارزیابی کلی
نمایش «میرزا رضا» نمونهای موفق از تئاتر ایرانی معاصر است که تاریخ را بازخوانی کرده و همزمان نقد اجتماعی و سیاسی ارائه میدهد. اجرای حامد شیخی به عنوان بازیگر و کارگردان، ریتم، طنز، تراژدی و طراحی صحنه را در تعادل کامل ترکیب کرده است. اثر تماشاگر را سرگرم، تأملگر و درگیر احساسی میکند و میتواند مرجع خوبی برای بررسیهای آینده درباره تئاتر طنز-تاریخی معاصر ایرانی باشد.
نمره کیفی:عالی؛ اجرا هم از منظر روایت، هم بازیگری، هم کارگردانی و هم تعامل با مخاطب، سطح حرفهای و قابل استناد دارد.
توران شیخ بگلو _ مدرس دانشگاه