نیما / دگرگونی منطق شعر / باز تعریف ساختمان شعر /
شعر نو/تاسیس یک امکان تازه / گسست خلاق از سنت


خانلری / ترکیب دو میراث موجود / نو + سنت / نوقدمایی /
پیشنهاد یک صورت تازه / تداوم سنت با تغییر

پ.ن : بحث داغی داشتم با "ai" و چرا با او . چون با توجه به منابعی که در دست دارد برآیند نظرات جامعه ی ادبی را بیان می کند یعنی ... دیدن ادامه ›› یک جمع انسانی .
و اما خود بحث : او می گفت خانلری هم نوگرا بود و من گفتم نه ، او نوقدمایی بود و از ترکیب شعر نو که کار نیماست و سنت غزل به خصوص حافظ این پیش نهاد را داد و او پیش نهاد دهنده است نه دگرگون کننده . آن گاه پذیرفت . اما می گفت نباید کار خانلری را هم دست کم بگیریم . هرگز .
نگارنده ی این سطور غیر از این ترکیب و صورت بندی که در نوع خودش ارزشمند است ، تصحیح او از دیوان حافظ و شرح اش را می پسندد .

راستش رو بخوای، شب‌ها برای من همیشه یه جورایی عجیب بودن. نه اونقدر رمانتیک که تو فیلم‌ها نشون میدن، نه اونقدر ترسناک. یه چیز بینابین.

الان که دارم به این تاریکی نگاه می‌کنم، می‌بینم شب بیشتر از هر چیز، یه فرصته برای رها کردن. نه رها کردنِ کارها و فکرها، که رها کردنِ اون نقشی که تو روز مجبوری بازی کنی. تو روز باید قوی باشی، باید جواب پس بدی، باید بدویی. ولی شب، شب بهت اجازه می‌ده ضعیف باشی. بهت اجازه می‌ده بگی "خسته‌ام" بدون اینکه کسی ازت توضیح بخواد.

واقعاً جهان‌بینی من به اینجا رسیده که شاید ما اصلاً قرار نیست همه چیز رو بفهمیم. نه اینکه تسلیم بشیم، فقط ... رها کنیم. مثل اون ستاره‌هایی که بالان، بدون اینکه بدونن چرا می‌درخشن، ... دیدن ادامه ›› می‌درخشند.

آرامش برای من، دیگه یعنی همین. یعنی قبول کنم که بعضی چیزها بی‌جواب می‌مونن. بعضی رابطه‌ها تموم می‌شن، بعضی آدما میرن، بعضی روزها سخت می‌شن، و من حق دارم توی شب، توی سکوت، فقط نفس بکشم و باشم. بدون هیچ ادعایی. بدون هیچ انتظاری.

همین که الان هستم، که نفس می‌کشم، که می‌تونم به آسمون نگاه کنم و حس کنم یه ذره از این همه‌ی بزرگم، خودش یه آرامشِ عمیقه. نه نیازی به فلسفه‌های بزرگ دارم، نه نیازی به جواب‌های قشنگ. فقط سکوت. فقط بودن.👩🤷‍♀️

اما من هم می خواهم حرفی بزنم برای چهارده سالگی تیوال .
سال ۱۳۹۳ من با تیوال آشنا شدم . رفته بودم تئاتر شهر ، بلیط پیدا نکردم . دیدم خانمی آمد و گفت شما بلیط نمی خواهید . گفتم چرا.
و برگه ی بلیط را گرفتم نام تیوال روی آن ثبت شده بود . گفتم ؛ تیوال ؟ گفت بله از آن جا بلیط گرفتم . گفتم فقط بلیط می فروشد. گفت نه ، شبکه ی فرهنگی و هنرست . نشانی اش و گفت.
ادامه دادم البته با فراز و نشیب هایی . حالا دوباره آمده ام تا بنویسم و بگویم قدر خودتان را بدانید . دو دستی شبکه تان را بجسبید . مبادا از دست تان در برود . باشید محکم تا محکم تان بدانند و بدارند .

دیروز به یه رفیقِ قدیمی گفتم بیا این سریال رو ببین؛ سریالی که ماه‌هاست شب‌ها باهاش می‌خوابم و صبح کنارش بیدار می‌شم. دیگه فقط یه هم‌خونه نیست؛ مثل یک پری دریاییِ مُرده در وان حمامه که هیچ‌وقت غذام رو نمی‌خوره، هیچ‌وقت نظر نمی‌ده، هیچ‌وقت تو کارهام دخالت نمی‌کنه، فقط آرام در آبِ ولرمِ ذهنم شنا می‌کنه و من نگاهش می‌کنم.
حدود یه ساعت بعد زنگ زد. یه نفس عمیق کشید که عینهو یه خیابونِ بن بست و خمار ، بوی آسفالتِ مُرده میداد ؛ گفت: « تا سه قسمت رو دیدم، ولی حوصله‌سربر بود، رها کردم.»
گفتم: «چطور توی یه ساعت سه قسمت رو دیدی؟ هرکدومش یه ساعت و نیمه!»
گفت: «آره زدم جلو. ریتمش مثل خاطراتِ یه پیرمردِ آلزایمری، سوت و کور و ساکن بود.»
گفتم «باشه»، و در کمالِ آرامش، بحث رو بردم به سمتِ چیزهایی که هیچ‌کس معمولن باهاشون مخالفت نمی‌کنه: اینکه هوا چطوریه، نون هم گرون شده، امسال چقدر زود گذشت و ...

ولی تو دلم، یه فاجعه‌ی فلسفی به پا بود؛
چون راستش، من هیچ‌وقت معنیِ «ریتم کند» رو نفهمیدم. برام مثل اینه که کسی بگه «این ... دیدن ادامه ›› نفس‌کشیدن اونقدرها شتاب نداره» یا « از نگرانیش بابت پروستات ابرهای لندن بگه ». یعنی چی؟ مگه می‌شه؟
من هر فیلمی که دیدم، هر کتابی که خوندم، هر قطعه موسیقی که گوش دادم، برام یه جریانِ کاملن طبیعی داشته. مثل رودخونه‌ای که نمی‌پرسه تو عجله داری یا نه؛ فقط می‌ره، اونطور که دلش میخواد.
به قول عزییییزِ دلم، ونگوگ، که بهش گفتن مشکل نقاشی‌هات اینه که زیادی تند کشیده شدن، جواب داد: «نه عزیزم، تو زیادی تند نگاه می‌کنی.»
هر وقت فیلمی می‌بینم، می‌رم تو جهانش، اجازه می‌دم هرجور دوست داره من رو ببره. اگه بخواد سه ساعت محو یه دیوارِ خالی بشم، می‌شم. اگه بخواد هفتاد دقیقه از یه مکالمه‌ی به‌ظاهر بی‌ربط لذت ببرم، می‌برم ، اگه هوس کنه بزنه زیر آواز ، دل میدم به دلش و ...

من مثل کسی نیستم که زندگیش پر از اعلانِ گوشی و لیستِ کارهای عقب‌افتاده‌ست. که براش فیلم یه محصولِ مصرفیه، مثل پیتزا؛ یا خوشمزه‌ست یا نه ، و اگر سی دقیقه دیر رسید مجانی بشه .
من هیچ‌وقت وقتی عجله دارم فیلم نمی‌بینم. هیچ‌وقت وقتی باید تا یه ساعت دیگه برم سرِ قرار، نمی‌شینم فاکنر بخونم؛ یا با کسی سر خرید یه تابلو چونه بزنم و ...
اون ساعت‌ها رو با مجله‌های مسخره یا پیاده‌روی بی‌هدف یا با شمردن تعداد دفعاتی که یه کبوتر سرش رو می‌چرخونه، پر میکنم .
ولی وقتی می‌خوام فیلم یا سریال ببینم، یه آیین شخصی دارم: گوشی خاموش ، تلفنها قطع ، نور کم ، و حالا سینمای خونه م ، میشه مثل یه عبادتگاه کوچیک با صندلیهای راحت و یه پرده ی بزرگ دوست داشتنی که توش فقط من و یه کاسه پفک و یه کارگردانِ مرده حضور داریم، و بعد وارد جهان فیلم میشم. می‌رم که ساعاتی اونجا زندگی کنم.
امروز با خودم گفتم: بیا یه کم واقع‌بین باش. همه مثل تو نیستن. همه دوست ندارن توی یه سکانسِ ده‌دقیقه‌ای فقط به رنگِ پرده نگاه کنن . بعضی‌ها نیاز دارن داستان جلو بره، گره بیفته، باز بشه، تموم بشه، برن سراغ بعدی، و بعدش بهش امتیاز بدن و برن سراغ بعدیِ بعدی . این تقصیر اون‌ها نیست؛ اونا در دوره‌ی زمین‌شناسی دیگری به دنیا اومدن، دوره‌ای که در اون توجه مثل بلیت بخت‌آزمایی زود می‌پره.

میدونی؟ امروز تصمیم گرفتم از این به بعد، قبل از اینکه هر چیزی رو پیشنهاد بدم، یه فرم کوچیک ازش پر کنم. یه فرم که توش سوال‌هایی هست مثل:
«نظرت درباره‌ی سکوت چیه؟
«آخرین باری که بی‌هدف به یه نقطه خیره شدی کی بود؟
«با لاک‌پشت‌ها مشکلی داری؟
«پفک دوست داری؟
«کالوینو بیشتر حالت رو به هم می‌زنه یا موراکامی؟
« اهل جاز هستی ؟ »
اگه جواب‌هاش قانعم نکرد،
با یه «یادم رفت چی می‌خواستم بگم؛ اصن ولش کن؛ خودت چطوری؛ بازم ببینیم همو» ازش خدافظی میکنم .
و بارها شده که حین پرسیدن این سوالها طرف رو کشته باشم ، اینکه بو ببرم طرف ، فیلم و سریال و اجراهای موسیقی رو توی گوشیش میبینه و میشنوه . این آدم خونش حلاله .

نتیجه‌گیری؟ ساده است: تا وقتی طرفِ مقابل شرایط زندگی و فکریش، وسواس‌ها و دلمشغولی‌های روزمره‌ش، تحصیلاتش، و حتا سبک مطالعاتی و غذاییش شبیه تو نیست، چیزی بهش پیشنهاد نده.
نه فیلم، نه کتاب، نه هیچ‌چیز دیگه . شاید هم اون به تو پیشنهادی بده؛ اون‌وقت تو مودبانه لبخند بزن، سرت رو تکون بده، و بعد برو خونه، نور رو کم کن، پفک رو بردار، و یه فیلم بذار و ببین ، دقیقن همون مدل فیلمی که عاشقشی و حالت باهاش خوبه . همین :)

نشریاتی که مستقیم خود شعر نیما و شعر نو را رواج دادند:
آینده به مدیریت محمود افشار در سال ۱۳۰۴، ایرانشهر ،
شفق سرخ ، حیات ایران و از همه مهم تر مجله ی موسیقی
در سال ۱۳۱۸
پ.ن :
شعرهایی مانند:«ققنوس» ،«غراب» ، «مرغ غم» ، «پریان»،«گل مهتاب»،«اندوهناک شب» و «شمع کرجی»در مجله ی موسیقی چاپ شد . نیما ، هدایت ،نوشین و هشترودی از اعضای هئیت تحریریه بودند . در واقع " لحظه ی تولد شعر نو" در مجله ی موسیقی جشن گرفته شد .

درود بر شما
کتاب " فریادهای عاصی آذرخش " منتشر نشده های شاملو ، دفتر اول شعر را به حضورتان معرفی می کنم . این کتاب به همت آیدا سرکیسیان همسر شاملو منتشر شده و اشعار منتشر نشده ی شاعر را در بر می گیرد . نشر چشمه منتشر کرده ، چاپ اول و دوم آن در زمستان ۱۴۰۴ بوده ، اما اکنون روانه ی بازار شده ، کتابی خواندنی و مثل همه ی اشعار شاملو جذاب و دل نشین است .
اما شعر یک سطری او :
وطنم را به نام کوچکش صدا می زنم .

+ برق که نباشد شب تاریک است
_ شب همیشه تاریک است

🎈

نه آن هزاران
که بر دیوار رفت آراممان کرد
نه این چند
چه باید کرد
که هزار هزار بیارزد
که هزار هزار بی ارزش است اینجا

🎈

چون درختی در میان برف، من ایمان دارم
که بهار از زیرِ این خاکستر، سر دارد هنوز
#نزارـقبانی

در این بن بست،
روزنهی امیدی نیست
مگر به مرگ.
و این آخرین چارهی ماست.
در این بنبست،
تنها صدای پای باران را شنیدن
و بوی تر شدن خاک را...
«شاملو»

برای این همه قوی بودن
ما زیادی ضعیف بودیم...

نهنگی دید مرگش را ولی،دل را به ساحل زد.... من از پایان خود آگاهم اما... دوستت دارم

نمایش نامه در دو پرده

داستان در زمان انقلاب مشروطه و در شهر تبریز اتفاق افتاده

در مورد ادبیات جدید ایران رسم است که مشروطیت را مبدا بدانند . اما طبیعی است که این ادبیات خود مرهون ادبیات اصلاح طلب و هشدار دهنده سال های قبلی باشد. بدین ترتیب ریشه های نظم و نثر فارسی دوره مشروطیت در تمام عرصه هااز گذشته آب می خورد، گذشته ای که در آن آثار آخوندزاده ـ ملکم خان ـ مجدالملک سینَکی و میرزا آقاخان-کرمانی شاخص است....
پ.ن : این نمایش بام و زیر بام ها از زنده یاد غلامحسین ساعدی ( گوهر مراد ) است ، نمایشی فوق العاده که در ... دیدن ادامه ›› دهه ی چهل و پنجاه خورشیدی در تئاتر شهر به اجرا در آمد .
"ساعدی در این نمایش، انقلاب را از نگاه قهرمانان رسمی روایت نمی‌کند؛ بلکه از منظر مردمی که در خانه‌ها، زیرزمین‌ها، بام‌ها و کوچه‌ها برای زنده ماندن و حفظ آرمان آزادی می‌جنگند. به همین دلیل، نمایش هنوز هم پس از چند دهه تازگی خود را حفظ کرده است".

سطر سرایی در شعر

در ایستگاه مترو
ظهور این چهره ها در ازدحام
گلبرگ هائی خیس بر شاخه ای سیاه
#ازرا_پاوند

پ.ن : سطر سرایی که از دوران مدرنیسم ودر شعرهای پاوند و کارلوس ویلیامز مطرح بوده ، اکنون دوباره رواج پیدا کرده.
حتا کوتاه تر از شعر هایکوی ... دیدن ادامه ›› ژاپنی و یا همان "شعرک" خودمان.
اکنون شعر به زبان متکی ست و از این طریق جوهر خود را نشان می دهد . در شعر های کلاسیک فارسی نیز گاه یک مصرع را به عنوان یک شعر کامل می توان در نظر گرفت .مثل:
دل ِ من ارزنی عشق تو کوهی
که از رودکی ست . البته یک تفاوت مهم در شعر کلاسیک و مدرن برای سطر سرایی وجود دارد . در شعر کلاسیک شاعران شعرشان را می گفتند حالا یا به شکل غزل یا قصیده ، قطعه و رباعی .اما از درون آن می توانیم یک مصرع یا بیت را بیرون بکشیم که خودش به تنهایی یک شعر باشد . مثل این بیت از شعر حافظ :
مزرعه سبز فلک دیدم وُ داس مه ِ نو
یادم آمد از کِشته ی خویش به هنگام درو
در شعر مدرن این سطر سرایی آگاهانه صورت می گیرد مثل همان شعر ایستگاه مترو ِ ازرا پاوند . او در هوای بارانی منتظر قطار بود و بوی نم ِ باران او را به گفتن این شعر کشاند .
چهاردهم مرداد
چارصدوُپنج
مرتضی کلانی