در ادامه درسگفتارهای پاییز ۱۳۹۸ موسسه «پرسش» دو درسگفتار در هفته دوم آذر ماه آغاز می شوند. شهریار وقفی پور از روز یکشنبه ۱۰آذر ماه ساعت ۱۷ دوره جدید درسگفتارهای خود درباره روانکاوی لاکانی  با عنوان « اًحیای روانکاوی٬ کیلینیک گره ها: مقدمه ای بر سمینار ۲۳ لاکان: جویس و سمپتوم» را آغاز می کند.

نیز جواد گنجی از روز سه شنبه ۱۲ آذر ماه ساعت ۱۷ دوره جدید درسگفتارهای خود درباره فروید را با عنوان «بدن درمقام هسته ژوئیسانس: لذات تکرار فانتزی ناخودآگاه» شروع خواهد کرد. علاقمندان برای کسب اطلاعات بیشتر و شرکت در این درسگفتارها می توانند با شماره های روابط عمومی موسسه پرسش ۸۸۸۲۲۰۱۰-۸۸۸۳۷۶۴۷ تماس گرفته و یا به وب سایت qporsesh.com مراجعه کنند. موسسه پرسش در خ قائم مقام فراهانی- پایین تر از خ استاد مطهری- کوچه شبنم- پ ۳ واقع شده است.

به گزارش دبیرخانه سی و هشتمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر، آثار بخش رادیو تئاتر سی و هشتمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر را هیاتی متشکل از جهانشاه آل محمود، فریبا متخصص و میرطاهر مظلومی انتخاب می‌کنند.

جهانشاه آل محمود متولد ١٣٣٩ و فارغ التحصیل فیلمنامه از دانشگاه هنر است. وی تجربه ۳۷ سال نویسندگی و سردبیری نمایش‌های رادیویی، نگارش بیش از ۲۰۰ نمایشنامه، کارشناسی فیلمنامه شبکه پنج سیما، کارشناسی طرح و برنامه شبکه سه سیما و عضویت در شورای فیلمنامه موسسه صبا و... را در کارنامه حرفه‌ای خود دارد.

فریبا متخصص متولد ۱۳۴۰ در بروجرد بازیگر تئاتر، سینما، نمایش‌های رادیویی و تلویزیون است. وی کار هنری خود را از سال ۱۳۶۰ با تئاتر آغاز کرد و در سال ۷۰ به تلویزیون آمد. بازی در سریال‌های «به کجا چنین شتابان»، «تولدی دیگر»، «چشم به راه»، «به دنیا بگویید بایستد»، «در چشم باد» و... از جمله آثار این هنرمند است.

میرطاهر مظلومی متولد ۱۳۵۳ در تهران بازیگر تئاتر، نمایش‌های رادیویی، تلویزیون، سینما و صداپیشه است. وی بازی در فیلم سینمایی متعدد از جمله «رستاخیز»، «به نام پدر»، «وقتی همه خوابیم»، «زمهریر» و...، سریال‌های تلویزیونی «روزگار قریب»، «مدار صفر درجه»، «تا ثریا»، «پدرخوانده» و نمایشنامه‌های رادیویی متعدد و صداپیشگی آثار سینمایی را در کارنامه کاری خود دارد.

پیش از این امین رهبر نیز به عنوان مدیر این بخش معرفی شده بود.

سی و هشتمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر به دبیری نادر برهانی مرند ۱۰ تا ۲۰ بهمن ماه امسال برگزار می‌شود.

کوروش سلیمانی با تاکید بر اینکه به اعتقاد او اثر هنری باید کارکرد انسانی و اجتماعی داشته باشد، گفت: چون هنر بدون مخاطب، ‌تولیدی است که در خلاء رها می‌شود؛ یعنی صرفا تولید می‌شود بدون آنکه عرضه شود.

به گزارش خبرنگار ایلنا، «سکوت سفید» نمایشی به کارگردانی کوروش سلیمانی است که این روزها در عمارت نوفل‌لوشاتو روی صحنه رفته است؛ نمایشی درباره «جان براون»، مردی در آستانه میان‌سالی که گذشته‌ای عجیب و دشوار را پشت سر گذاشته است و برای دور شدن از اجتماع خشمگین و رسیدن به آرامش مورد نظرش به بیمارستان بیچ وود پناه می‌آورد و درخواست می‌کند که او را بدون هیچ بیماری‌ای بستری کنند؛ اما پرسنل بیمارستان این را نمی‌فهمند و این آغاز داستان است. نمایشی که کوروش سلیمانی بر فضای آرام‌بخش آن تاکید دارد.

ضرورت توجه به کارکرد اجتماعی و انسانی تئاتر

سلیمانی در گفتگو با ایلنا، درباره اینکه چقدر دغدغه حس خوب و آرامش مردم را به ویژه در شرایط اجتماعی کنونی داشته و برای هنرمند مسئولیتی اجتماعی را در کنار ارائه اثری هنری قائل است، گفت: من به‌عنوان یک فعال تئاتری، در هر کاری که انجام داده‌ام حتی در سینما و تلویزیون، به کارکرد اجتماعی و انسانی آن اثر همیشه توجه داشته‌ام.

سکوت ۳

این کارگردان تئاتر با تاکید بر اینکه به اعتقاد او اثر هنری باید کارکرد انسانی و اجتماعی داشته باشد، گفت: چون هنر بدون مخاطب، ‌تولیدی است که در خلاء رها می‌شود؛ یعنی صرفا تولید می‌شود بدون آنکه عرضه شود.

سلیمانی با اشاره به اینکه مساله عرضه در هنر بسیار مهم است، یادآور شد:‌ مثل اهمیت انتقال پیام میان فرستنده و گیرنده در مبحث ارتباطات؛ وقتی فرستنده پیامی را با زبانی که گیرنده اصلا نفهمد یا دغدغه‌اش نباشد ارسال کند، آن پیام هر چقدر هم خاص باشد در فضا رها می‌شود. در نتیجه در کارهایی که سال‌های اخیر انجام دادم،‌ سعی کردم ببینم دغدغه‌هایی که ذهن مردم را به خود مشغول کرده چیست؛ هرچند نمی‌توان همه این دغدغه‌ها را پوشش داد،‌ اما شاید بشود برای چند هزار نفر اثرگذاری داشت و هم‌دلی کرد و دیالوگی برقرار کرد.

مردم در این مشکلات معیشتی نیاز به اندکی آرامش دارند

او با تاکید بر اینکه توجه مردم به آزادی فردی هم از سوی خودشان و هم از سوی دیگران خیلی کم شده است، با بیان اینکه «خیلی کم می‌بینیم آدم‌هایی را که به سمت خلوت شخصی بروند و ساعتی را برای خودشان آسوده باشند و فکر کنند.» تشریح کرد: این مساله به خصوص در فضاهای مجازی همه‌گیر شده است. وقتی متن را برای اجرا انتخاب می‌کردم می‌دیدم مردم چقدر در این فضا به سر می‌برند و فرصت آرامش و خلوت را از خودشان سلب می‌کنند.

سکوت ۵

این بازیگر و کارگردان تئاتر ادامه داد: متن «سکوت سفید» تام استوپارد را سال‌ها پیش خوانده و به‌عنوان پایان‌نامه کارشناسی کارگردانی‌ام انتخاب کرده بودم و همیشه در ذهنم بود. دیدم از آن سال‌ها که این متن نوشته شده تا امروز،‌ حتی ضرورت تفکر این چنینی که تام استوپارد مطرح کرده بیشتر هم احساس می‌شود و به همین دلیل برای اجرا انتخابش کردم.

سلیمانی با اشاره به اتفاق‌هایی که در دو هفته اخیر به دلیل افزایش قیمت بنزین رخ داد و شاهد گسترش ناآرامی‌هایی در کشور بودیم، گفت: وضعیتی که در این مدت با آن مواجه شدیم جامعه را متاثر کرد؛ مشکلات معیشتی این روزها مردم را درگیر کرده است. بنابراین فکر می‌کنم در چنین شرایطی، شاید این اجرا بتواند تاثیری مضاعف هم داشته باشد که مخاطب بتواند با تماشای آن ساعتی فارغ شود و مقداری آرامش کسب کند.

او ادامه داد: دلم می‌خواهد مخاطب بتواند بعد از تماشای این تئاتر، به این باور برسد که با وجود اهمیت دنیایی که در آن زندگی می‌کنیم، برای اینکه بتوانیم اثرگذاری مناسبی هم در جهان پیرامون‌مان داشته باشیم نیاز داریم به خلوت شخصی و آرامش خودمان هم توجه کنیم.

به نفع شرایط کلی تئاتر، ‌نباید چراغ صحنه را خاموش کرد

سلیمانی همچنین درباره قطعی اینترنت و شبکه‌های اجتماعی در این مدت و تاثیری که بر وضعیت فروش و تبلیغات تئاترها گذاشت، از تبعات این وضعیت بر نمایش «سکوت سفید» مانند سایر اجراهای این دوره گفت و یادآور شد: معمولا هفته اول اجرا را برای جا افتادن کار و پرداخت نهایی استفاده می‌کردیم و تماشاگر در این مدت کمتر بود اما از هفته دوم اجرا به بعد، همیشه تماشاگر خوبی داشتیم. اما این بار متاسفانه از جهت استقبال مخاطب، انگار دو بار «هفته اول» داشتیم، در صورتی‌که کار کاملا آماده شده و قابل عرضه بود و نظراتی که مخاطبان و هنرمندان داشتند بر این دلالت می‌کرد که کار مقبولی ارائه شده و ارزش دیدن دارد.

سکوت ۴

کارگردان «سکوت سفید» تشریح کرد: در مواجهه با این قضیه، ما دو راه داشتیم؛ یکی اینکه کار را تعطیل کنیم چون برای بازیگر مواجهه با سالن خالی، بسیار افسرده کننده است. اما بازیگران ما همت به خرج دادند و با صحبت‌هایی که باهم کردیم به این نتیجه رسیدیم که اجرا را ادامه دهیم؛ چون به این معتقدم که نهادهای فرهنگی جامعه ما به اندازه کافی ضعیف و سست است،‌ و نباید بیشتر از این متاثر شده و شرایطش سخت‌تر شود.

سلیمانی با تاکید بر اینکه «فکر کردیم به نفع شرایط کلی تئاتر کشور، ‌نباید چراغ صحنه را خاموش کنیم.» ادامه اجرا در روزهای سخت اخیر را یک جور مبارزه توصیف کرد که هر شب با انواع سختی‌ها، باید به اجرا ادامه داد.

تعطیلی تئاترها در پی ناآرامی‌ها، زخمی بود که بر تن همه ما نشست

او با بیان اینکه با گذر از این روزهای سخت، امیدوار است تماشاگرانی که همیشه به تماشای تئاترهای او می‌آمده‌اند، بیایند و با این گروه که هدفش ارائه کاری ارزشمند و در خدمت دغدغه‌های مردم است، ‌مواجه شوند، گفت: در روزهایی که گذشت، بسیار غمگین شدم وقتی دیدم تعدادی از آثار دوستان تئاتری‌مان به شکل موقت یا کامل تعطیل شدند؛ این زخمی بود که بر تن همه ما نشست.

سکوت ۱

سلیمانی ادامه داد: خیلی غم‌انگیز است که تئاتری‌، بعد از ماه‌ها تلاش به شرایطی دچار شود که بگوید دیگر اجرا نمی‌روم؛ انگار باغی را با درختانش ماه‌ها تیمار کرده باشی و در یک شب با یخبندان مواجه شود و میوه‌های شادابش بر اثر سرما از بین برود و تو فقط بتوانی نظاره‌گر نابودی‌اش باشی.

او با تاکید بر اینکه دیگر اوضاع مانند دهه‌های قبل نیست که تئاترها با شیوه‌های سنتی مثل تراکت و پوستر و رسانه‌های مکتوب، تبلیغات کنند، گفت: با آمدن فضای مجازی همه تبلیغات به آن منتقل شده است؛ در کنارش تبلیغات تلویزیونی هم هست که تئاترها بنیه مالی پرداخت هزینه‌اش را ندارند و در نتیجه از میان گزینه‌ها کنار می‌رود.

ای کاش تماشاگران وفادار، تئاتر را در این روزهای سخت فراموش نکنند

این کارگردان تئاتر تصریح کرد: امید ما در هر شرایطی به تماشاگران همیشگی تئاتر است که می‌دانند ضعیف شدن تئاتر می‌تواند به نابودی این هنر در آینده، بیانجامد. معتقدم در شرایط سخت، باید همه بهم کمک کنیم و باهم از آن عبور کنیم. امیدوارم نهادهای تصمیم‌گیر هم بتوانند با تدابیری که به لحاظ مالی و سازماندهی تماشاگر و تبلیغات می‌اندیشند، به گروه‌های تئاتری که در این روزها بسیار متضرر شده‌اند،‌ کمکی کنند. چون همه از یک خانواده هستیم و باید بدانیم ضرری که به یک تئاتر در سالنی دیگر می‌خورد دودش به چشم تئاتر من هم می‌رود.

سلیمانی در پایان از تماشاگران همیشگی تئاتر خواست در صورت امکان در این روزهای سخت تئاتر را فراموش نکنند، ‌به سالن‌ها بروند و از همه تئاترها حمایت کنند چون چشم امید خانواده تئاتر به آنهاست.

سکوت ۲

او ادامه داد: ما تلاش و مقاومت‌مان را می‌کنیم و با شرایط سختی که با آن مواجه شدیم، کنار می‌آییم اما از آن طرف نیاز به حضور تماشاگر هم داریم. به جرات می‌گویم «سکوت سفید» هم کاری ارزشمند است و تمام تلاش‌مان را کرده‌ایم تا در آن یک ساحت هنری، فرهنگی مناسب برای مخاطب فراهم کنیم.

هر شب برای آرامش،‌ خلوت،‌ سکوت و آزادمنشی روی صحنه می‌آییم

سلیمانی تصریح کرد: این روزها در عمارت نوفل‌لوشاتو فضای مناسبی فراهم شده است و دل‌مان می‌خواهد تماشاگران بدانند ما به عشق آنها و برای آسودگی‌شان شرایطی فراهم کردیم تا در ساحت اندیشه دیالوگ داشته باشیم.

او ادامه داد: من و دوستانم در گروه تئاتر بیستون و نمایش سکوت سفید تمام سعی‌مان را کردیم و قول می‌دهم ساعت خوبی را در سالن بگذرانید. ما هر شب برای آرامش،‌ خلوت،‌ سکوت و آزادمنشی روی صحنه می‌آییم و امیدوارم مورد توجه‌تان قرار بگیرد و ما را همراهی کنید.

آناهیتا اقبال‌نژاد، مهدی بجستانی، سامان دارابی، الهه زحمتی و الهه شه‌پرست (به ترتیب حروف الفبا) بازیگران این اثر نمایشی هستند که بر اساس متنی از تام استوپارد با ترجمه هوشنگ حسامی و کارگردانی کورش سلیمانی در عمارت نوفل‌لوشاتو روی صحنه رفته است و تا ۱۹ آذر هر شب ساعت ۱۹:۳۰ به اجرای خود ادامه می‌دهد.

نمایش «فراکتال» به کارگردانی و نویسندگی مهدی سقا، برداشتی آزاد از نمایشنامه «شاه می‌میرد» اثر اوژن یونسکو است.

در این نمایش مژده قربانی، آرزو صیدافکن، امیر بابا، شادی شیرمردی، پوریا خوش بین، کیا ثلاثی ایفای نقش می‌کنند.

بنا به گفته کارگردان؛ «فراکتال» ساختاری منظم است. یک نظم حیرت‌انگیز بر پایه تکرار. ولی وقتی از خودت می‌پرسی این همه نظم برای چه؟ به پاسخی که قانع‌ات کند نمی‌رسی.

هر پاسخی که به خود می‌دهی سرشار می‌شوی از پرسش‌های بی پاسخ دیگر. مانند این پرسش که اگر این تکرار زیبا و چشم‌نواز است و تماشای آن لذت‌بخش است؛ پس چرا تکرار برایمان کسالت‌آور است؟. اگر هستی، و حتی خود ما بر اساس یک تکرار منظم به وجود آمده‌ایم، پس چرا نمی‌توانیم با این تکرار خو بگیریم. چرا تکرار منظم هر چیز برایمان بیهودگی می‌آورد؟.

چرا هر از گاهی علیه تکرار طغیان می‌کنیم به قصد تنوع. با این‌که می‌دانیم این طغیانِ گاه و بی‌گاه نیز جزئی از همان تکرار است که اگر از دور نظاره‌اش کنیم منظم می‌نماید.

«فراکتال» یه ساختار هندسی در ریاضی است. حکایتگر این موضوع که هر کل از تکرار اجزای مشابه خودش به وجود می‌آید.

در نمایش «فراکتال»، محمد رستمی؛ مدیر تولید، مژده قربانی؛ مشاور کارگردان و برنامه‌ریز، وانیا مرتضی‌نیا؛ دستیار کارگردان، ساناز اسد پور؛ منشی صحنه، سعید جمشیدی پور؛ دستیار نور، ساجده نجاریان؛ دستیار لباس و ساجده نجاریان و محمدرضا نعمتیان؛ مجریان گریم هستند.

همچنین سایر عوامل نمایش «فراکتال» به شرح زیر است: مجری طرح: آرش فصیح، آهنگساز : نیما فاتحی، طراح حرکت: پردیس زارع، طراح صحنه: مهدی سقا، طراح لباس: سمانه داوودی پارسا ، طراح نور: مرتضی حقیقت بیان و طراح گریم: ایران یحیی‌نژاد، مدیر روابط عمومی، مشاور رسانه‌ای و تبلیغات: سارا حدادی.

پوستر رسمی نمایش فراکتال که توسط محمدجواد قاسمی طراحی شده؛ اخیرا رونمایی شده است. همچنین تیزر رسمی این نمایش توسط عابد نتاج طراحی و ساخته شد.

«شیر خشک» با طراحی و کارگردانیِ نوید معمار و تهیه‌کنندگیِ بهروز محمودی در دی‌ماه ۱۳۹۸ در تماشاخانۀ ایرانشهر روی صحنه می‌رود.

این اثر، برآمده از گروه تئاتر «آماتا» است؛ دغدغۀ اصلیِ این گروه، پیوند فضاسازی غربی رابرت ویلسون با فضاسازیِ شرقیِ گروتفسکی است.
«شیر خشک» دومین پروژه در راستای هدف اصلیِ گروه تئاتر «آماتا» یعنی تأکید بر تصویر و تئاتر فضا (بدون دیالوگ و مبتنی بر تصویرسازی) است.
پروژۀ قبلیِ نوید معمار، نمایش «آقامحمدخان» بوده که در جشنوارۀ فجر اجرا و برندۀ تندیس موسیقیِ این جشنواره شد.
«آقامحمدخان» در فستیوال‌های Unidram (آلمان) و Map (باکو) به نمایش درآمده است؛ اما پس از قبولی در فستیوال‌های متعدد به سبب حمایت‌نشدن، مشکل مالی و بعضاً مشکل دریافت ویزا نتوانسته به صورت حضوری روی صحنه برود؛ به عبارتی، اولین پروژۀ گروه «آماتا»، در فستیوال‌های Zlomvaz (پراگ) وMiami performance (میامی) به صورت فیلم اجرا پخش شد و پس از قبولی در فستیوال‌های Koleso teatr kiev (اوکراین)، International youth theatre festival verme (بلغارستان)، Performance art depot (آلمان)، Festival opera prima (ایتالیا) و Kufar international festival (بلاروس) به دلیل مشکلات ذکرشده امکان اجرا نیافت.
وقتی به دیدن «شیر خشک» می‌آیید، به خودتان اجازه دهید که از فرصت دیدن و اندیشیدن لذت ببرید.

اطلاعات تکمیلیِ این نمایش در رابطه با زمان اجرا، بازیگران و عوامل اجرایی به‌زودی اعلام خواهد شد.

نمایش فراکتال برداشتی از نمایشنامه شاه می میرد اوژن یونسکو نویسده فرانسوی- رومانیایی است که مهدی سقا بر آن است که آن ساختار را از هم بپاشاند و با نگرۀ نوبنیاد بیان و شیوۀ خود را در معرض دیدگان تماشاگرانش قرار دهد و بر آن هست این نواندیشی را در پیدایش متن و اجرای تازه با شیوه فراکتال در هندسه و ریاضیات همراستا گرداند و بشود این الگو را با سازوکاری برای بروز یک نظرگاه متفاوت در نهایت به داوری درآورد.

یونسکو یکی از مهم‌ترین نمایشنامه‌نویسان تئاتر نو است که توانسته به خوبی این نوع تئاتر را روی صحنه ببرد. نمایشنامه «شاه می‌میرد» یکی از معروف‌ترین نمایشنامه‌های یونسکو است که به دفعات روی صحنه رفته و برخلاف دیگر نمایشنامه‌های او معرف نوعی کلاسیسیسم است، علیرغم اینکه از ویژگی‌های خاص نمایشنامه‌نویسی یونسکو که همواره مفهومی سمبلیک در بردارد نیز بهره‌مند است. در آن دوران کلاسیسیسم به عنوان راهی برای مبارزه علیه تئاتر متعهد که طی سال‌های ۶۰ رواج یافته بود محسوب می‌شد و یونسکو که تمایل زیادی برای مقابله با این نوع تئاتر داشت به سمت نگارشی روی آورد که بیانگر احساسات درونی اش باشد. از این روی نمایشنامه شاه می‌میرد نقطه عطفی در آثار این نویسنده بزرگ محسوب می‌شود.

اما در این روزگار و در تهران که بعد مسافت و زمان در این بازنگری و به عبارت بهتر دراماتورژی دخالت می کند؛ می تواند نگاه ما را معطوف به کشف دگرگونه ای از این وضعیت گرداند که فصل مشترک هر دو، در فراکتال و شاه می میرد، همانا رودررویی با مرگ است. مرگی که برای بسیاری دهشت زاست و می تواند با انکار و هراس همراه باشد اما در غایت خود پذیرشی بی چون و چرا بر همگان تحمیل می سازد. به عبارت بهتر شتری است که در هر خانه ای ی نشیند. بنابراین هدف هم همین است که ما در یک نمایش که همه مرده اند به ناگهان شاهد خیزش دوبارۀ آنان باشیم که در روزی دیگر به دنبال دعوت از برانژه تنها بازمانده انسانی به جهان مردگان باشند. دعوتی که به راحتی پذیرفته نخواهد شد و باید که هول و هراسی و انکاری را به دنبال داشته باشد وگرنه نمایشی در میان نخواهد بود و اگر باشد کاملا علی السویه خواهد شد و دیگر پروبالی به ماجراها نخواهد داد.  

 شاه می میرد

موضوع اصلی نمایشنامه پادشاه می میرد، مرگ انسان (مرگ بشریت) است. مرگ تنها مقوله ای است که از آن راه فراری نیست. و در این نمایشنامه مرگ به سراغ پادشاهی می آِید. پادشاه شخصی است که نماینده قدرت روی زمین است. فردی است که همه چیز دارد و نگاه همه به اوست، حتی در زمان مرگش. مرگ و سقوط این فرد به طور کلی تاثیرگذار است. مردن پادشاه، مردن یک قلمرو پادشاهی است و این شاه نیست که فقط می میرد، تمام حاکمیت و قدرت اوست که از بین می رود. تم اصلی نمایشنامه هم حول محور مرگ است که می چرخد، مرگ در خانه ی پادشاه را زده است و پادشاه می خواهد با قدرتش آن را هم تسخیر کند ولی نمی تواند و به اجبار دعوت مرگ را قبول می کند.

پادشاهی قدرتمند و پرنفوذ به نام “برانژه” ، توسط همسر اولش “مارگریت”،‌ متوجه می شود که ساعاتی بیشتر به زنده ماندنش نمانده است. پادشاه حرف مارگریت و تمام کسانی را که به نحوی مرگ او را هشدار می دهند باور نمی کند و تا پایان نمایش سعی می کند با مرگ دست و پنجه نرم کند و بر آن غلبه کند و توانایی ها و نفوذش را به همگان نشان دهد ولی کم کم قدرتش رو به افول است و متوجه می شود که دیگر نمی تواند کارهای ساده را هم انجام بدهد و دستوراتش برای اطرافیانش مهم نیست و کسی به او اهمیت نمی دهد. تلاش های همسر دومش ماری هم که سعی دارد با نیروی عشق او را محسور سازد و واقعیت را بر او انکار کند بی فایده است. شاه قدرتش را از دست می دهد و تمام داشته ها و خواسته هایش فرو می ریزد و تلاشش برای زنده ماندن بی نتیجه می ماند و مرگش فرا می رسد و به مرگ پاسخ مثبت می دهد.

برداشت از یونسکو

مهدی سقا نیز باز به دنبال بیان همین موضوع مرگ است اما نگرۀ او با تفاوت عمده ای ما را دچار چالش تازه تری می کند. اگر در نمایشنامه شاه می میرد، همه زنده اند و حالا مرگ باید بر شاه یا برانژه وارد شود، در فراکتال همه مرده اند و فقط برانژه است که زنده مانده و حالا مردگان به دنبال دعوت از تنها بازماندۀ بشری هستند که او را به درگاه متافیزیکال خود ببرند که در آنجا نیز آنها به دنبال ساخت و بازآفرینی یک قصر نیمه ویران هستند که انگار تا ابدیت خویش ویرانه باقی می ماند و اینها در جا می زنند. این همان بیهودگی حاکم بر روابطی است که از جهان مادی به جهان ضد مادی منتقل شده و هنوز هم بشر هیچ راه گریزی از آن ندارد و باز هم همین خواب و بیداری به گونه ای در نمایه تداوم حیات در شرایط متافیزیکال ادامه یافته است. شاید این خود بازنمایی به هم پیوسته بار سنگین گناهان است که هرگز انسان را دچار بخشش و بیرون رفت از این حس و حال عذاب و آور نخواهد کرد. به هر تقدیر اینها انسانهایی هستند که دچار بار سنگینی هستند که دایرۀ عذاب شان را به آن جهان لبریز از معنا کشانده است و عمده ترین دلیل مرگ هراسی نیز مواجهه با این بار سنگین است وگرنه انسان سبکبار که نباید هراسی از این دنیا و آن دنیا داشته باشد.

مهدی سقا هم تمایزی بین دو دنیا باید قایل شود اما این دو دنیا بسیار در هم تنیده اند و جهان زنده و مرده یکی شده اند. البته نگارنده دو بار این اجرا را دیده که در اجرای اول مردگان تقریبا زیر خاک و شنی مخفی تر بودند که در اجرای دوم این حالت را گرفته و آنها بیرون از خاک خوابیده بودند و به نظر همان برآمدن از خاک گویای تصویری رستاخیزی تر است و حالا چندان تمایزی با خواب و مرگ نمی بینیم و باید این تمایز به شکل بارزتری توجیه گر دو دنیای متفاوت باشد که الان از آن چشم پوشی شده است.

معنای فراکتال

فراکتال (Fractal) یا بَرخال یا فرکتال شاخه جدیدی از ریاضیات و هنر است. اغلب مردم فراکتال‌ها را فقط به عنوان تصاویر زیبایی می‌شناسند که برای پس‌زمینه صفحه نمایش رایانه یا کارت پستال به کار می‌برند. اما فراکتال‌ها واقعاً چه هستند؟

اغلب سیستم‌های فیزیکی در طبیعت و بسیاری از مصنوعات بشر اَشکال هندسی منظمی مطابق هندسه استاندارد اقلیدسی ندارند. هندسه فراکتالی روش‌های تقریباً نامحدودی برای توصیف، سنجش و پیش‌بینی این پدیده‌های طبیعی ارائه می‌کند. اما آیا می‌توان با استفاده از معادلات ریاضی کل جهان را تعریف کرد؟

فراکتال ساختاری هندسی است که با بزرگ کردن هر بخش از این ساختار به نسبت معین، همان ساختار نخستین به دست آید. به گفتاری دیگر فراکتال ساختاری است که هر بخش از آن با کل‌اش همانند است.

دو مورد از مهم‌ترین خصوصیات فراکتال‌ها، خودتشابهی (Self-similarity) و بُعد غیرصحیح (Non-integer Dimension) آن‌ها است.

اما خودتشابهی چیست؟ اگر به برگ سرخس دقت کنید، متوجه می‌شوید که شکل هر برگ کوچک (بخشی از برگ بزرگ‌تر) شبیه کل برگ سرخس است و می‌توان گفت که برگ سرخس شبیه خود سرخس است. همین مورد برای فراکتال‌ها نیز وجود دارد: می‌توانید آن‌ها را بارها و بارها بزرگ‌نمایی کنید و بعد از هر مرحله، همان شکل را ببینید.

به نظر می رسد سقا به درستی می خواهد در القاگری آنچه باید در صحنه تئاتر فراکتال القاگری کند، از نشانگان مقتدر می خواهد بهره مند شود و البته این همچنان ذهنیت یک کارگردان و نویسنده خلاق است که نگرۀ بسامانش را در معرض آزمون و خطای دقیق و ظریفی قرار داده است و البته که در برخی از جاها موفق می نماید و در برخی از جاها هنوز دچار تردید، نابسامانی و اشکالات وارد هست؛ یعنی پی جویی های او در عمل هنوز به مرحلۀ پختگی و ابراز آنچه که باید ما را متاثر سازد نرسیده است.

برداشت فراکتالی

میزانسن اصطلاحی است فرانسوی، در اصل متعلق به تئاتر و به معنای چیدن صحنه، صحنه‌آرایی و به صحنه آوردن یک کنش. میزانسن در سینما و تئاتر این اصطلاح به روش مرتب‌کردن صحنه توسط کارگردان اطلاق می‌شود.

به لحاظ تاریخی دراماتورژی اجرا و میزانسن همگام با یکدیگر توسعه یافتند و در نتیجه به اجزایی جدایی‌ناپذیر بدل‌گ شدند. شاید در نتیجه‌ی انفجار قانون کلی نمایشی (دراماتورژی) که می‌گوید امروزه هیچ دراماتورژی توصیفی (یا پوئیتک اجرایی) وجود ندارد تا بتواند در هر نمونه‌ای از نمایش، رقص یا اجرا به کار گرفته شود، تئاتر معاصر به شدت به دراماتورژی وابسته‌شده و یا در ارتباط با آن هدفمند شده است.

روشن است که گاه فرایند تولید اثر نیازمند طراحی دراماتورژی مختص آن است. سقا هم به دنبال این هست که در تبدیل این جهانی به آن جهانی وجوه گستره تری را نمایان سازد که انگار سازوکار جهان همچنان باقی است؛ چنانچه صحنه گویای چنین مطلبی است که قصری نیمه ویران کماکان باید آباد شود که هرگز نمی شود. این همان هندسه گسترانیده شده به جهان دیگر است که به دنبال اش میزانسن ها واقع گرایانه را پس می زند تا با قابلیت های متافیزیکال بتواند ما را دچار شگفتی بیشتر هم بکند. البته در جاهایی همچنان معلق است و نمی داند دقیقا چه باید بکند اما هر جا که درست تر اندیشیده است، این شگفتی را با خود به درازای صحنه اش آورده است. همانند صحنه میکسر سیمان که برای دگرگونی یا درمان یا مسکن اولیه برای برانژه که باید او را با تسکین بیشتری آماده برای برون رفت از دنیا گرداند؛ ما را متاثر از دیدنش می کند. همچنین، صحنۀ مردی که می خواهد به تماشاگران حمله ور شود اما یورش به نفع زنی است که او را از این کار بازداشته است. اما زن هم در میکروفنی که مرد کارگردان در اختیارش می گذارد، نفس نفس می زند و بعد در خاموشی هر چه تمام تر بی صدا فریاد می کشد!... اینها گویا دردهای به زبان نیامده خواهد بود و شاید هم شرحی بر این درد درون نیست!!

سقا میزانسن اش ضد واقعیت جاری و ملوس است اما گاهی این رفت و آمدها بیش از حد به درزا می کشد و معلوم نیست چرا این همه سرگردانی در بیهودگی های میزانسن وقت را تلف می کند و این همان لحظات زائدی است که بهتر است کوتاه شود و جلوه های عینی تری را در مواجهه جهان مردگان با برانژه به تصویر درآورد.  

آرتو

آنتون آرتو نظریه پرداز، کارگردان و بازیگر فرانسوی قرن بیستم به دنبال بیان نکته نظراتی است که گویا مهدی سقا هم در زبان اجرایی اش به دنبال آن برآمده است.

آرتو به یک معنا مخالف آشتی‌ناپذیر «بازنمایی» است. این به نگاه هستی‌شناسانه او برمی‌گردد. به نظر آرتو اساسا تئاتر را برای آن نساخته‌اند تا واقعیت‌ها، انسان‌ها و آنچه در زندگی‌اش اتفاق می‌افتد، توصیف و یا بازنمایی کند. در این صورت تئاتر تکرار نمایشی به نام واقعیت زندگی نام می‌گیرد اما برای چنین تکرار و یا بازنمایی نیاز به نوعی تفکیک و جدایی میان ذهن و تن است.

در صورتی که مسئله آرتو در وهله اول تماما آن است که چگونه تن ذهن است و چگونه ذهن تن است. علاوه‌برآن برای شاعری که هنوز زاده نشده و هنوز به جهان نیامده، جدایی تن از ذهن نه‌تنها سخت بلکه امکان‌ناپذیر است:« هنوز زاده نشده‌ایم/ هنوز به جهان نیامده‌ایم». در اینجا آرتو هر ثنویتی را انکار می‌کند. او پیرو یکپارچگی و وحدت‌گرایی جهان است. به بیانی دیگر فلسفه برسازنده و یا متافیزیک ایده‌های آرتو، ماتریالیستی یکپارچه است که خود را در محسوسات و پدیده‌های روزمره نمایان می‌سازد.

از این نظر اصالت وحدت در وهله اول نگاه او به تئاتر را شکل می‌دهد و بنابراین به آنچه به تئاتر مربوط می‌شود. آرتو بنا را بر اولویت حرکات و اشارات دست و سر و به‌طورکلی ژست و نه گفتار در تئاتر قرار می‌دهد. آرتو نیز همچون نیچه بر این باور بود که تنها یک جهان- جهانی یکپارچه- وجود دارد که نمودهای آن همواره متناقض، غیرقابل درک و بیهوده است که تنها یک‌بار تکرار می‌شود.

اما سقا هنوز به درشتی این قاعده پی برده است و از ریزه کاری هایش غافل مانده است که باید این قاعده مندی را چون آیینی دلبرانه در پی گرفت که بشود چند و چون حضور تماشاگران را همین طوری و باری به هر جهت پیش نبرد. باید که حس و حالتی در این فضاسازی ها باشد، نگارنده از مرگ هراسی می گوید و در این قیاس چه بهتر از این که تئاتر شقاوت آرتو را با نوعی تئاتر وحشت درآمیخت که آنچه مد نظر سقا هست ما را بیشتر با تکانه ای قابل لمس تر همراه کند. الان این وحشت اکنون از اجرای فراکتال منها شده و ما فقط سرگردانی چند روح را می بینیم که می خواهند کابوس برانژه باشند که خیلی کم هستند چون دهشتی از این مواجهه دیده نمی شود. دستکم برای آن جمعی که باید نقطۀ مقابل برانژه قرار بگیرند. در ابتدا ژانر وحشت در عالم هنر، خیلی تحت تأثیر هنر اکسپرسیونیسم قرار داشت، در این ژانر از عامل‌های ترس، نفرت و وحشت استفاده شده‌است. در این‌گونه هنری از صحنه‌های خوفناک، ترسناک و فراطبیعی استفاده شده و معمولاً با ژانرهای فانتزی و علمی-تخیلی تداخل دارند. این ژانر شباهت نزدیکی نیز با ژانر دلهره‌آور دارد. در اثر ترسناک با استفاده از ترس از ناشناخته‌ها و کابوس‌ها ترس به بیننده القا می‌شود. استفاده از نورهای پر کنتراست، فضاهای مرموز و مه‌آلود و همچنین نورپردازی با مایه‌های تیره از ویژگی‌های دیگر این گونه ‌است.

شاید این همان غفلت بزرگی است که هنوز فراکتال را به فراکتالی درگیر کننده تبدیل نکرده و یا اینکه با هول و هراسی که از مردگان به برانژه القا بشود، ما نیز در این راه و مسیر به ناچار خود را به عنوان تنهاترین انسان زنده برای گذر از این دنیا به دنیای دیگر دچار ترس و هراسی سهمگین احساس می کردیم. حسی که ما را در درازای اجرا به کمال بازاندیشی دیده ها و شنیده ها سوق می داد.


پیامد

به هر تقدیر دیدن فراکتال ما را با حس و حالتی تازه روبرو می کند و این همان راهی است که باید بارها و بارها در تئاتر ما تجربه شود و این همان تجربه ای است که امکان تعالی در تئاتر را ممکن خواهد ساخت. فراکتال نمایشی است که باید با بیداری در برابر مفهوم مرگ، ما را دچار مرگ هراسی کند یا در این مرگ هراسی ذاتی ما را به بیداری ممکن بخواند که بشود در گذر از این دنیاهای نامعلوم با نرمش خاطری به تداوم حیات رسید و این همان نکتۀ بارزی است که در شادزی زیستن خیام قابل ملاحظه است و یونسکو هم از این مفاهیم قابل درک خود را نسبت به حس مرگ واکسینه کرده و نوشتن شاه می میرد در دوران بیماری و لمس مرگ به تعبیری بیانگر چنین گذر قابل اعتنایی است.

هر چند که رنگ و بوی زیباسـت مرا

چون لاله رخ و چو سرو بالاست مرا

معـلوم نـشد که در طربخانه خاک

نـقاش ازل بـهر چه آراسـت مرا

 
منابع:

اردکانی، پریسا، شاه می‌میرد، کلاسیک‌ترین نمایشنامه تئاتر نو، سایت دو فصلنامه نقد زبان و ادبیات خارجی دانشگاه شهید بهشتی، دوره ۶، شماره ۱.

اسمعیل زادگان،:یاسمن، تحلیل نمایشنامه پادشاه می میرد اثر اوژن یونسکو، نت نوشت، ۲۶ اسفند ۱۳۹۶.

آنتونن آرتو، پدیده ای در جهان نمایش، روزنامه شرق، ۱۶ مهر ۱۳۹۶.

ترَنجینی، کاتالین،  رابطه‌ی دراماتورژی و میزانسن در فرایند تولید، برگردان، یاسمن طالبی، مجله نمایش، شماره‌ی ۲۳۲، اسفند ۹۷.

حمیدی، سید سراج، فراکتال چیست؟ — به زبان ساده، مجله فرادرس، ۲۰ مرداد ۱۳۹۸.

شهریوری، نادر، هذیان های قساوت، روزنامه شرق، چهار‌شنبه ۲۲‌شهریور ۱۳۹۶، شماره ۲۹۶۱.

ویکی پدیا، واژگان فراکتال و ژانر وحشت.

منبع: ایران تیاتر

نمایش مَشروع به زودی به کارگردانی آریان رضایی به روی صحنه می رود

نمایش مَشروع تازه ترین تولید گروه مونو/شورایی به شیوه ی تعاملی و بر اساس روش های تئاتری آگوستوبوال که تجربه ی جدیدی در حوزه تئاتر تعاملی است  به زودی با ایده پردازی و کارگردانی آریان رضایی به روی صحنه می رود

گفتنی است آریان رضائی پیش از این نیز نمایش هایی چون برلین، دستت را به من بده، رپرتوارهای مونو/شورایی، خداحافظ، دیور و دروغ را کارگردانی کرده است.

به گزارش روابط عمومی تماشاخانه سنگلج، میکسر صدای آنالوگ تماشاخانه سنگلج با یکی از به‌روزترین  میکسرهای صدای دیجیتال تعویض گردید. از امکانات این سیستم جدید، می توان به بالا رفتن سطح دسترسی برای کنترل صوت، ارتقاء کیفیت صدای سالن و افزایش تعداد ورودی‌ها و خروجی‌ها اشاره کرد.
پیش از این، سیستم صوتی قدیمی مجموعه شامل بلندگوهای فرسوده بود که اکنون به یک سیستم آرایه‌ای مجهز گردیده است. این سیستم شامل دو عدد ساب و چهار عدد بلندگو است که در طرفین صحنه، براساس یک طراحی استاندارد، به صورت معلق  به سقف متصل است که صدا را  به طرز یکنخواخت در کلیه نقاط سالن پخش خواهد کرد.
گفتنی است روند تکمیلِ بازسازی تماشاخانه سنگلج در زمان مدیریت پریسا مقتدی، پس از تعویض صندلی های سالن نمایش و مرمت نمای بیرونی درحال انجام است.

نمایش پروفسور جیلی بیلی به نویسندگی دیوید وود، ترجمه حسین فدایی حسین و کارگردانی مجید علم بیگی اجراهای خود را در تالار هنر آغاز کرد.
به گزارش روابط عمومی تالار هنر نمایش "پروفسور جیلی بیلی" به نویسندگی دیوید وود، ترجمه حسین فدایی حسین و کارگردانی مجید علم بیگی روز پنج شنبه 7 آذر در تالار هنر افتتاح شد.
در خلاصه داستان آمده است:
"آجیل ها طبق برنامه هر سال برای خود نمایشگاهی ترتیب داده اند. گردو مدیر این نمایشگاه است. همه چیز به خوبی پیش می رود تا این که آجیل تازه واردی بطور ناگهانی به نمایشگاه می آید و مدعی تحصیلات و علم و دانش می شود. از طرفی پروفسور جیلی بیلی که خود را بهترین شیرینی و شکلات پز دنیا می داند همه ساله مخفیانه و بطور ناشناس می آید و تعدادی از آجیل ها را با خود برده و برای شیرینی های خود استفاده می کند..."
وحید شاهینی، زینت شیخی، ناهید صاحبی، مریم (معصومه) عسگری، مجید علم بیگی، محسن غلامی و عباس فرطوسی در نمایش "پروفسور جیلی بیلی" به ایفای نقش می پردازند.
دیگر عوامل این نمایش عبارتند از:
دستیار کارگردان: الهام سلیمى.
حرکات موزون: لیلا بروفه.
مدیر صحنه: فاطمه اقبالی.
گریم: لیلا پریشان و حسین تبریزی.
دستیار صحنه: سارا سیرتی.
دستیار لباس: نیلوفر مسعودی.
دوخت لباس: گلرو اکبری زیارانی.
اجرای دکور: محمد میرزایی راد و کارمانیا میراحمدی.
عکاس: اختر تاجیک.
طراح پوستر و بروشور: مهرداد غفاری و مجید علم بیگی.
مدیر تبلیغات: مریم (معصومه) عسگری.
مدیر روابط عمومی: مجید علم بیگی.

لازم به ذکر است قیمت بلیت نمایش های تالار هنر ۲۰،۰۰۰ تومان است که در روزهای یکشنبه نیم بهاست.
 نمایش "پروفسور جیلی بیلی" هر روز بجز شنبه‌ها و ایام سوگواری ساعت ۱۹ به مدت سی شب برای مخاطب کودک و نوجوان در تالار هنر واقع در میدان هفت تیر، خیابان مفتح جنوبی، خیابان ورزنده به روی صحنه می رود.